Thu phí vỉa hè Hà Nội: Kẻ âu lo, người mừng rỡ và bài toán quản lý

Sau các chiến dịch lập lại trật tự đô thị, Hà Nội đang đưa ra dự thảo cho thuê vỉa hè để kinh doanh với mức giá từ 20.000 đến 45.000 đồng cho mỗi mét vuông một tháng, tùy thuộc vào từng vị trí. Tuy nhiên, chính sách này đang nhận về nhiều luồng ý kiến trái chiều từ chính những người trực tiếp mưu sinh trên vỉa hè.

Trăn trở với mong muốn "trả phí theo giờ"

Đối với nhiều hộ kinh doanh nhỏ lẻ, việc trả tiền thuê vỉa hè nguyên tháng cho cả ngày là một bài toán thiếu tính khả thi. Chị Hương, chủ một quán bún đậu tại phường Văn Miếu - Quốc Tử Giám, chia sẻ sự ái ngại khi lượng khách sụt giảm từ ngày chính quyền siết chặt quản lý. Do đặc thù quán chỉ dọn hàng từ 10h30 và đến 12h30 đã vãn khách, chị Hương cho rằng việc gánh chi phí thuê vỉa hè cả ngày là bất hợp lý và bày tỏ nguyện vọng được áp dụng cơ chế tính phí linh hoạt theo giờ.

Cùng chung nỗi niềm, chị Kha, một chủ quán phở gần đó, cũng thường xuyên phải thu dọn bàn ghế vội vã mỗi khi có đoàn kiểm tra. Đặc thù của mô hình quán ăn sáng là khách chỉ đến dồn dập trong vài giờ đồng hồ nhưng lại cần diện tích mặt bằng lớn. Chính vì thế, chị Kha khẳng định bản thân chỉ sẵn sàng thuê vỉa hè nếu thành phố có chính sách tính phí dựa trên số giờ sử dụng thực tế của cửa hàng.

Nhu cầu bức thiết để an tâm kinh doanh

Trái ngược với sự ngần ngại của các quán ăn nhỏ, tại những tuyến phố sầm uất hay điểm du lịch đông đúc, tiểu thương lại đang đếm từng ngày mong chính sách sớm được thông qua. Ở khu vực phố cổ, nơi vỉa hè được xem như thỏi nam châm hút khách, việc hợp pháp hóa không gian này mang lại giá trị vô cùng lớn.

Chị Hoàng Thị Hiếu, chủ quán Hiếu Coffee cạnh Nhà thờ lớn, chia sẻ rằng các hộ kinh doanh quanh đây đều phải dùng ghế nhựa rẻ tiền để dễ dàng chạy trốn đoàn kiểm tra hoặc bỏ lại nếu bị tịch thu. Nếu được thuê vỉa hè chính đáng, chị sẵn sàng rót vốn đầu tư hệ thống bàn ghế khang trang hơn, vừa phục vụ khách vừa làm đẹp bộ mặt du lịch Thủ đô.

Khát khao giữ chân lượng khách quen dồi dào cũng là lý do khiến chị Hoa, chủ tiệm bánh mì tại phường Cầu Giấy, sẵn sàng trả tiền thuê hơn chục mét vuông ngay trong con ngõ hẹp nơi mình đang bán hàng. Chị thà đóng phí tại chỗ còn hơn phải mạo hiểm chuyển ra các tuyến phố lớn có vỉa hè rộng.

Thách thức từ ranh giới hợp pháp và lấn chiếm

Bên cạnh sự đồng thuận từ phía chuyên gia về tính phù hợp của đề xuất, khâu thực thi lại bộc lộ nhiều điểm nghẽn. Bản dự thảo của Sở Xây dựng yêu cầu phải có sự đồng thuận của tối thiểu 50% hộ gia đình, kinh doanh có quyền sử dụng nhà ở mới được phép thuê. 

KTS Trần Huy Ánh chỉ ra rằng tiêu chí này rất thiếu thực tế, bởi những hộ không nằm ở mặt tiền hoặc không được hưởng lợi sẽ dễ dàng tạo ra xung đột lợi ích. Thay vì lập lại trật tự, quy định này có thể biến việc thuê vỉa hè thành một canh bạc "hên xui" cho tiểu thương, đồng thời tiềm ẩn nguy cơ hợp thức hóa hành vi lấn chiếm lòng đường.

Sự phức tạp trong việc lấy ý kiến đồng thuận cũng trở thành rào cản lớn đối với các chuỗi dịch vụ ăn uống (F&B), nhất là khi tỷ lệ người dân ủng hộ dẹp bỏ vỉa hè đang rất cao. Đại diện một chuỗi F&B cho biết họ vừa phải thay đổi chiến lược sang thuê các mặt bằng lớn hơn để tự tạo không gian mở sau đợt siết quản lý vừa qua. Việc đảo ngược chính sách liên tục khiến doanh nghiệp trở tay không kịp, do đó họ đặc biệt nhấn mạnh yêu cầu về tính ổn định của chính sách trong ít nhất 3 đến 5 năm tới.

Để giải quyết triệt để bài toán công bằng, PGS. TS Lưu Đức Hải đề xuất Hà Nội nên tổ chức đấu giá công khai hoặc ưu tiên những hộ đã gắn bó lâu năm, nhằm xóa bỏ triệt để cơ chế "xin - cho" hay tình trạng độc quyền vỉa hè. Đồng thời, thành phố cần khẩn trương số hóa bằng một bản đồ chi tiết xác định rõ các khu vực đủ điều kiện cho thuê, kết hợp công nghệ quản lý nghiêm ngặt để chấm dứt tình trạng gian lận "thuê một, lấn hai".