Vì sao giá xăng tăng hơn 1.000 đồng/lít từ 1/7 dù nhiều loại thuế tiếp tục được giảm?

Bắt đầu từ 0h ngày 1/7, giá bán lẻ xăng trong nước được điều chỉnh tăng đáng kể. Cụ thể, xăng E5 RON 92 tăng thêm 1.430 đồng/lít, lên mức tối đa 20.780 đồng/lít, trong khi xăng E10 RON 95 tăng 1.290 đồng/lít, lên 21.200 đồng/lít.

Trái ngược với mặt hàng xăng, giá dầu diesel tiếp tục giữ ở mức 21.860 đồng/lít và dầu mazut ổn định ở 15.030 đồng/kg.

Theo liên Bộ Tài chính và Bộ Công Thương, đợt điều chỉnh này diễn ra đồng thời với thời điểm Nghị quyết kéo dài thời gian áp dụng thuế nhập khẩu ưu đãi (MFN), miễn thuế bảo vệ môi trường và không tính thuế giá trị gia tăng (VAT) đối với xăng dầu đến hết ngày 30/9 chính thức có hiệu lực.

Tuy nhiên, kể từ ngày 1/7, chính sách miễn thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xăng không còn được áp dụng. Theo Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt số 66/2025/QH15, thuế suất được khôi phục ở mức 10% đối với xăng khoáng, 8% với xăng E5 và 7% với xăng E10.

Đây được xem là nguyên nhân chính khiến giá bán lẻ xăng tăng mạnh trong kỳ điều hành mới. Trong khi đó, dầu diesel và dầu mazut không thuộc diện chịu thuế tiêu thụ đặc biệt nên không phát sinh biến động về giá.

Trong tờ trình trước đó, Bộ Tài chính nhận định việc khôi phục thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xăng sẽ không tạo áp lực lớn lên chi phí sản xuất và kinh doanh. Theo cơ quan này, phần lớn hoạt động vận tải và sản xuất hiện nay sử dụng dầu diesel thay vì xăng, do đó tác động của sắc thuế chủ yếu tập trung vào mặt hàng xăng.

Bộ Tài chính cũng tính toán rằng việc tiếp tục áp dụng thuế nhập khẩu ưu đãi 0%, miễn thuế bảo vệ môi trường và không tính VAT đối với xăng dầu, đồng thời khôi phục thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xăng trong giai đoạn từ ngày 1/7 đến hết ngày 30/9 sẽ làm giảm nguồn thu ngân sách khoảng 15.400 tỷ đồng so với phương án áp dụng đầy đủ các loại thuế như trước thời điểm xảy ra xung đột.

Dù vậy, phương án này vẫn được đánh giá giúp ngân sách tăng thu hơn so với kịch bản tiếp tục miễn toàn bộ các loại thuế liên quan đến xăng dầu, đồng thời tạo thêm dư địa để cơ quan quản lý chủ động điều hành chính sách thuế nếu thị trường dầu mỏ thế giới xuất hiện những biến động mạnh.

Về triển vọng thị trường, Bộ Tài chính cho rằng giá dầu thế giới nhiều khả năng sẽ tiếp tục xu hướng giảm trong quý III và quý IV sau khi Mỹ và Iran đạt được thỏa thuận tạm thời, góp phần khơi thông hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz và giảm nguy cơ gián đoạn nguồn cung.

Diễn biến này cũng khiến nhiều tổ chức tài chính quốc tế đồng loạt điều chỉnh giảm dự báo giá dầu Brent trong nửa cuối năm, trong bối cảnh nguồn cung toàn cầu được cải thiện và nguy cơ dư cung gia tăng.

Do giá bán lẻ xăng dầu trong nước được xác định trên cơ sở giá thành phẩm tham chiếu tại thị trường Singapore, Bộ Tài chính cho rằng xu hướng giảm của giá dầu thế giới có thể tạo điều kiện để giá xăng dầu trong nước tiếp tục hạ nhiệt trong thời gian tới.

Tuy nhiên, cơ quan quản lý cũng lưu ý thị trường năng lượng toàn cầu vẫn tiềm ẩn nhiều yếu tố khó lường. Nếu các xung đột địa chính trị tái bùng phát hoặc những thỏa thuận ngừng bắn bị phá vỡ, giá dầu thế giới hoàn toàn có thể đảo chiều tăng trở lại trong thời gian ngắn.