Cục diện địa chính trị tại Trung Đông đang đứng trước những diễn biến đặc biệt căng thẳng khi Mỹ chính thức đưa ra yêu cầu mang tính tối hậu thư đối với Iran liên quan đến tuyến đường hải quân chiến lược nhất thế giới.

Theo đó, Washington đòi hỏi Tehran phải công khai tuyên bố mở cửa hoàn toàn eo biển Hormuz cho hoạt động giao thông hàng hải, đồng thời đưa ra cam kết tuyệt đối không tấn công các tàu chở dầu di chuyển qua khu vực này.

Tối hậu thư gay gắt trước thềm cuộc gặp quyết định tại Oman

Dẫn nguồn tin từ hãng thông tấn Anadolu, một quan chức giấu tên của Mỹ ngày 10/7 cho biết: "Chúng tôi muốn Iran công khai tuyên bố sẽ ngừng bắn vào các tàu thuyền và thừa nhận một cách rõ ràng hoặc ít nhất là ngầm thừa nhận rằng họ đã mắc sai lầm. Chúng tôi đang nỗ lực để đạt được điều đó". Đại diện phía Mỹ cũng nhấn mạnh thêm rằng Washington kỳ vọng Tehran sẽ đưa ra thông báo chính thức về việc mọi tuyến đường hàng hải qua eo biển Hormuz phải được mở tự do hoàn toàn và không thu bất kỳ khoản phí nào.

11-1783741916-cang-thang-len-dinh-diem-my-ra-toi-hau-thu-buoc-iran-mo-cua-hoan-toan-eo-bien-hormuz
Tàu bè đi qua eo biển Hormuz giảm trong những ngày gần đây. Ảnh: WANA

Nguồn cơn của làn sóng căng thẳng mới này xuất phát từ những bất đồng sâu sắc giữa Mỹ và Iran trong cách diễn giải các điều khoản thuộc bản ghi nhớ (MoU) được hai bên ký kết vào ngày 17/6 vừa qua về vấn đề quản lý eo biển Hormuz.

Giới chức Mỹ tiết lộ với truyền thông rằng họ mong muốn Iran sẽ chấp thuận các điều kiện trên ngay sau cuộc gặp giữa các nhà đàm phán của hai nước tại Oman vào ngày 11/7. Mức độ nghiêm trọng của vấn đề được đẩy lên cao khi một vị quan chức Mỹ cảnh cáo thẳng thừng: "Nếu đó không phải là lập trường của Iran trong cuộc thương thuyết thứ Bảy thì đó sẽ không phải là một ngày tốt lành đối với họ". Không dừng lại ở đó, hãng tin CNN dẫn lời một nguồn tin ngoại giao khác từ Mỹ khẳng định, nếu sự an toàn của các chuyến tàu qua eo biển Hormuz không được bảo đảm, Mỹ và Iran sẽ vĩnh viễn không bao giờ tiến tới các cuộc đàm phán về chương trình hạt nhân.

Thử thách sống còn tại vùng biển chiến lược

Trước áp lực bủa vây từ phía Mỹ, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi dự kiến sẽ có mặt tại Oman vào ngày 11/7 để trực tiếp thảo luận về vấn đề eo biển Hormuz cũng như các chuyển động địa chính trị rộng lớn hơn trong khu vực. Tuy nhiên, lập trường của Tehran tỏ ra vô cùng cứng rắn. Nhà đàm phán hàng đầu của Iran, ông Ghalibaf tuyên bố nước này đã chuẩn bị sẵn sàng cho một kịch bản "phòng thủ toàn diện" nếu phía Mỹ có bất kỳ hành vi nào vi phạm bản ghi nhớ đã ký hồi tháng trước.

Về mặt địa lý, eo biển Hormuz nằm xen kẽ giữa Iran và Oman, với đường ranh giới phân định vùng đặc quyền kinh tế (EEZ) của hai quốc gia gặp nhau ngay giữa lòng eo biển. Địa bàn này hiện đã trở thành rào cản lớn nhất ngăn cản các nỗ lực hướng tới một lệnh ngừng bắn. Trong khi Iran liên tục khẳng định quyền kiểm soát mang tính chủ quyền đối với một phần tuyến đường thủy huyết mạch này và thậm chí đã nổ súng vào các tàu thuyền qua lại trong tuần qua, thì phía Mỹ cũng lập tức có động thái đáp trả cứng rắn bằng các cuộc không kích nhắm thẳng vào nhiều mục tiêu của Iran.

Cuộc đàm phán tại Oman không chỉ quyết định số phận của một tuyến hải trình quốc tế mà còn là phép thử tối quan trọng cho thấy liệu xung đột Mỹ - Iran sẽ hạ nhiệt hay tiếp tục lao dốc vào một vòng xoáy đối đầu trực diện mới.