Căng thẳng Mỹ – Iran leo thang: Hai bên đang theo đuổi điều gì?

aA

Quan hệ giữa Mỹ và Iran tiếp tục rơi vào thế đối đầu khi những bất đồng cốt lõi liên quan đến chương trình hạt nhân, tên lửa và ảnh hưởng khu vực vẫn chưa có dấu hiệu được tháo gỡ. Các tuyên bố cứng rắn từ cả hai phía trong những ngày gần đây làm dấy lên lo ngại về nguy cơ bùng phát một vòng leo thang quân sự mới tại Trung Đông.

Căng thẳng gia tăng khi lực lượng hải quân Mỹ xuất hiện tại Biển Arab, trong bối cảnh nhiều quốc gia khu vực vẫn nỗ lực thúc đẩy giải pháp ngoại giao. Tổng thống Mỹ Donald Trump cảnh báo Iran đang “hết thời gian” nếu không quay lại bàn đàm phán để đạt được một thỏa thuận hạt nhân mới, đồng thời nhấn mạnh sức mạnh quân sự áp đảo mà Washington đang triển khai quanh Iran. Đáp lại, Tehran tuyên bố sẵn sàng tự vệ ở mức cao nhất và sẽ phản công mạnh mẽ nếu các căn cứ quân sự của Mỹ bị tấn công.

Theo Al Jazeera, dù bối cảnh căng thẳng ngày càng gay gắt, các yêu cầu cốt lõi của Mỹ và Iran về cơ bản vẫn không thay đổi so với nhiều năm qua. Với Washington, trọng tâm lớn nhất vẫn là ngăn chặn Tehran phát triển vũ khí hạt nhân. Mỹ và các đồng minh phương Tây cho rằng chương trình hạt nhân của Iran mang mục đích quân sự, bất chấp việc Tehran luôn khẳng định đây chỉ là chương trình dân sự.

Tàu sân bay USS Abraham Lincoln trên biển. Ảnh: Reuters.

Sau khi Mỹ rút khỏi thỏa thuận hạt nhân JCPOA năm 2018 và tái áp đặt trừng phạt, Iran được cho là đã đẩy nhanh quá trình làm giàu uranium. Cảnh báo của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế về lượng uranium làm giàu ở mức cao của Iran càng làm gia tăng lo ngại tại Washington. Trên cơ sở đó, Mỹ yêu cầu Iran từ bỏ hoàn toàn việc làm giàu uranium, bàn giao toàn bộ lượng dự trữ hiện có và chấm dứt cả chương trình hạt nhân dân sự.

Bên cạnh vấn đề hạt nhân, Mỹ cũng đặc biệt quan ngại về năng lực tên lửa đạn đạo của Iran, nhất là sau khi các tên lửa của Tehran cho thấy khả năng xuyên thủng hệ thống phòng thủ của Israel. Ngoài ra, Washington yêu cầu Iran chấm dứt hỗ trợ các nhóm vũ trang trong khu vực, vốn được coi là công cụ để Tehran mở rộng ảnh hưởng địa chính trị.

Tàu chiến của Mỹ đã tiến vào Biển Arab (bên phải). Ảnh: Al Jazeera.

Ở chiều ngược lại, Iran coi các lệnh trừng phạt kinh tế kéo dài nhiều thập kỷ là nguyên nhân chính gây ra suy thoái, lạm phát và bất ổn trong nước. Tehran yêu cầu Mỹ dỡ bỏ toàn bộ các biện pháp trừng phạt, bao gồm cả trừng phạt thứ cấp nhằm vào các đối tác thương mại của Iran. Đồng thời, nước này khẳng định có quyền duy trì chương trình hạt nhân dân sự và tiếp tục làm giàu uranium trong khuôn khổ hạn chế.

Iran cũng cho rằng chương trình tên lửa đạn đạo là công cụ răn đe không thể thiếu trước các mối đe dọa an ninh trong khu vực. Về ảnh hưởng địa chính trị, dù một số đồng minh suy yếu, giới lãnh đạo Iran tin rằng mạng lưới liên minh của nước này vẫn đủ sức duy trì vai trò tại Trung Đông trong thời gian tới.