Chiến dịch 5 tuần của Mỹ tại Iran: Những mục tiêu chiến lược còn dang dở của Washington

Bài toán tên lửa và những căn hầm kiên cố

Ngay từ ngày đầu phát động chiến dịch (28/2), xóa sổ hoàn toàn ngành công nghiệp tên lửa của Tehran là ưu tiên số một của Mỹ. Theo Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM), sức mạnh quân sự của Washington và Tel Aviv đã dội xuống hơn 12.300 mục tiêu tại Iran, phá hủy vô số bệ phóng và nhà máy sản xuất. Tổng thống Trump thậm chí đã tự tin tuyên bố kho tên lửa của đối phương "gần như cạn kiệt hoặc bị vô hiệu hóa".

Tuy nhiên, thực tế lại khắc nghiệt hơn. Theo nhận định từ tờ New York Times, mạng lưới tên lửa của Iran vẫn giữ được sự nguyên vẹn đáng kể nhờ hệ thống hầm ngầm kiên cố sâu dưới lòng đất. Lời khẳng định chiến thắng của ông Trump vừa dứt, Iran đã lập tức đáp trả bằng loạt tên lửa thứ ba liên tiếp chỉ trong hơn ba giờ đồng hồ nhắm vào Israel. 

Không dừng lại ở đó, mạng lưới máy bay không người lái (UAV) của Tehran vẫn liên tục xuất kích, gây thiệt hại nặng nề cho hàng loạt cơ sở hạ tầng trọng yếu tại Trung Đông như nhà máy điện, cơ sở lọc nước và luyện kim.

Hải quân Iran: Tổn thất nặng nhưng chưa "biến mất"

Mục tiêu thứ hai của Mỹ là xóa sổ hoàn toàn lực lượng hải quân đối phương. CENTCOM ghi nhận hơn 155 tàu của Iran đã bị đánh chìm hoặc hư hại. Điểm nhấn bi thảm nhất của chiến dịch trên biển là vụ tàu ngầm Mỹ phóng ngư lôi Mark 48 đánh chìm khu trục hạm IRIS Dena ngoài khơi Sri Lanka hồi đầu tháng 3, khiến ít nhất 80 người trong số 180 thành viên thủy thủ đoàn thiệt mạng khi đang trên đường trở về từ cuộc diễn tập hải quân ở Ấn Độ.

Dù Tổng thống Mỹ tuyên bố hải quân Iran đã "biến mất", giới quan sát lại có góc nhìn khác. Việc đánh sập phần lớn không đồng nghĩa với xóa sổ triệt để. Hải quân Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) hiện vẫn duy trì đủ năng lực để gieo rắc nỗi sợ hãi cho các tàu thuyền qua lại eo biển Hormuz, trực tiếp bóp nghẹt dòng chảy năng lượng toàn cầu qua tuyến hàng hải huyết mạch này.

"Trục Kháng chiến" và sự lỗi thời trong đánh giá vũ khí

Ông Trump từng thề sẽ khiến các nhóm ủy nhiệm của Iran mất đi khả năng gây bất ổn khu vực và tấn công quân đội Mỹ, đặc biệt nhấn mạnh vào việc ngăn chặn sử dụng thiết bị nổ tự chế (IED). Tuy nhiên, sau hơn một tháng khói lửa, "Trục Kháng chiến" vẫn đứng vững. 

Lực lượng Hezbollah tại Lebanon – cánh tay nối dài mạnh mẽ nhất của Iran – vẫn duy trì hoạt động bất chấp đòn tấn công liên tục từ Israel. Tại Iraq, các nhóm dân quân thân Tehran vẫn đều đặn phóng rocket và UAV vào các cơ sở ngoại giao của Mỹ.

Việc ông Trump nhắc đến IED cũng cho thấy một độ trễ trong đánh giá tình hình. Loại vũ khí từng ám ảnh lính Mỹ hai thập kỷ trước nay đã bị các nhóm vũ trang bỏ lại phía sau. Giờ đây, họ sử dụng UAV và rocket – những mối đe dọa với sức tàn phá và độ khó đánh chặn cao hơn gấp nhiều lần.

Sự bế tắc trước kho tàng hạt nhân dưới lòng đất

Ngăn chặn Iran sở hữu vũ khí nguyên tử là một mục tiêu trọng yếu khác, dù tình báo Mỹ thừa nhận Tehran chưa có ý định này trước khi xung đột nổ ra. Căng thẳng chủ yếu xoay quanh kho uranium làm giàu cao mà Iran tích lũy sau khi ông Trump rút Mỹ khỏi thỏa thuận hạt nhân năm 2018.

Dù chiến dịch không kích hồi tháng 6/2025 đã làm hư hại ba cơ sở hạt nhân quan trọng, lượng lớn uranium nguy hiểm nhất vẫn đang nằm an toàn sâu trong lòng đất. 

Theo CNN, việc tiếp cận số uranium này đòi hỏi các chiến dịch đột kích của đặc nhiệm với rủi ro cực cao. Điều này buộc Tổng thống Trump phải quay xe, tuyên bố "không quan tâm" đến việc thu giữ kho uranium này nữa vì chúng được chôn quá sâu.

Ảo mộng lật đổ và những tuyên bố gây tranh cãi

Có lẽ kỳ vọng khó thành hiện thực nhất của Washington là việc thay đổi chế độ tại Tehran. Bất chấp lời hứa hẹn của Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu về việc kích động một cuộc nổi dậy từ bên trong, người dân Iran đã không hề đổ xuống đường "giành lấy chính quyền" như lời kêu gọi của ông Trump.

Tổng thống Mỹ cố gắng lý giải rằng việc Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei cùng nhiều quan chức cấp cao thiệt mạng trong các cuộc không kích đã là một sự "thay đổi chế độ". Thế nhưng, bộ máy lãnh đạo mới không hề đổi hướng. 

Lãnh tụ Tối cao mới, ông Mojtaba Khamenei – con trai người tiền nhiệm – thậm chí còn mang lập trường chống Mỹ cực đoan và cứng rắn hơn. Mục tiêu "giành lấy dầu" của ông Trump cũng nhanh chóng bị gác lại khi ông thừa nhận sự thiếu kiên nhẫn của công chúng Mỹ.

Gần đây nhất, bức tranh ngoại giao lại thêm phần hỗn loạn khi ông Trump tuyên bố "tổng thống chế độ mới của Iran" đã đề nghị ngừng bắn. Ngay lập tức, phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Iran Esmail Baghaei đã bác bỏ thông tin này, gọi đây là những tuyên bố "sai lệch và hoàn toàn vô căn cứ", báo hiệu một chặng đường chông gai còn kéo dài phía trước cho các nỗ lực giải quyết xung đột.