Trong 20 năm qua, các chủng virus corona mới đã xuất hiện từ nguồn lây động vật. Năm 2002, SARS-CoV-2 lây từ cầy hương sang người. 10 năm sau, MERS xuất hiện, lây từ lạc đà. Cuối năm 2019, SARS-CoV-2 bắt đầu lây lan khắp thế giới.

Đối với nhiều nhà khoa học, xu hướng trên rất đáng lo ngại. Các đợt bùng phát virus corona không phải rất hiếm gặp, và nhiều khả năng sẽ xảy ra một lần trong mỗi 10 năm.

Hiện tại, theo NPR, các nhà khoa học đã báo cáo về việc họ phát hiện chủng virus corona mới có thể lây từ động vật sang người. Nguồn lây hết sức quen thuộc: loài chó.

Khi đại dịch Covid-19 khởi phát, tiến sĩ Gregory Gray bắt đầu tự hỏi liệu có loại virus corona nào đã lây sang người và đe dọa gây ra một đợt bùng phát mới hay không.

Vấn đề ở thời điểm đó là ông chưa có công cụ để tìm kiếm virus. Theo ông, các bộ xét nghiệm Covid-19 có những giới hạn riêng. Nó chỉ xác định được liệu virus SARS-CoV-2 có tồn tại trong đường hô hấp của người được xét nghiệm hay không, ngoài ra không có gì khác.

"Chẩn đoán là công việc rất cụ thể. Thông thường, quá trình này chỉ tập trung vào các chủng virus đã được xác định," Gray, chuyên gia dịch tễ bệnh truyền nhiễm tại Viện Y tế Quốc tế thuộc Đại học Duke, cho biết.

Ông đặt ra thử thách cho Leshan Xiu, một thành viên trong phòng thí nghiệm của mình, yêu cầu anh này chế tạo bộ test mạnh hơn. Bộ test này hoạt động giống như các bộ xét nghiệm Covid-19, nhưng có thể phát hiện mọi chủng virus corona, ngay cả các chủng chưa được xác định.

Xiu không chỉ dễ dàng vượt qua thử thách. Bộ xét nghiệm mà anh tạo ra thậm chí còn vượt ngoài mong đợi.

Trong nhóm mẫu đầu tiên được xét nghiệm hồi năm ngoái, Gray và Xiu phát hiện bằng chứng về một chủng virus corona hoàn toàn mới, có liên quan tới các ca bệnh viêm phổi tại bệnh viện, chủ yếu là trẻ em. Đây có thể là chủng virus corona thứ tám được xác định gây bệnh cho người, nhóm của Gray và Xiu viết trong báo cáo đăng tải trên tuần san Bệnh Truyền nhiễm Lâm sàng.

Các mẫu được lấy từ bệnh nhân tại một bệnh viện ở Sarawak, Malaysia, trong giai đoạn 2017-18. "Đây là các mẫu dịch hầu họng, giống như bác sĩ lấy mẫu để xét nghiệm Covid-19", Gray cho biết.

Các bệnh nhân gặp chứng bệnh giống viêm phổi thông thường. Tuy vậy 8 trong số 301 mẫu được xét nghiệm, tức là 2,7%, Xiu và Gray phát hiện đường hô hấp trên của bệnh nhân nhiễm một loại virus corona mới có nguồn gốc từ chó.

"Đây là mức phổ biến khá cao đối với một loại virus mới. Điều đó rất đáng chú ý," Gray cho biết. Ban đầu, Gray cho rằng có lẽ ông và Xiu đã nhầm lẫn ở đâu đó. Có thể bộ xét nghiệm của Xiu hoạt động không chính xác.

"Chúng tôi luôn nghĩ rằng có một vấn đề nào đó trong phòng thí nghiệm," ông nói.

Để kiếm chứng, ông gửi mẫu lấy từ các bệnh nhân tới cho Anastasia Vlasova, chuyên gia hàng đầu thế giới về virus corona trên động vật.

"Tôi nghĩ, chắc là có gì đó sai sót ở đây. Virus corona trên chó thường được cho là không thể lây sang người. Chưa có báo cáo nào về điều đó," Vlasova cho hay.

Tuy vậy, Vlasova vẫn bắt tay vào nghiên cứu. Bà cố gắng nuôi cấy virus trong môi trường phòng thí nghiệm. "Virus phát triển rất tốt," bà nói.

Vlasova sau đó giải mã trình tự gene của virus. Từ trình tự bộ gene, bà có thể thấy virus đã từng lây lan sang mèo và lợn, tuy vậy nhiều khả năng nó đã lây trực tiếp từ chó sang người. "Phần lớn bộ gene là virus corona ở chó," bà cho biết.

Và rồi bà thấy một chi tiết đáng lo ngại. "Chúng tôi phát hiện một đột biến, hay là sự thiếu hụt, rất hiếm gặp trong bộ gene," Vlasova nói. Đột biến đặc biệt này, theo bà, chưa từng được phát hiện ở các chủng virus corona trên loài chó, nhưng nó đã xuất hiện trên virus corona ở con người.

"Đây là đột biến rất giống đột biến trước đây từng được phát hiện trên virus SARS và trên một số phiên bản của SARS-CoV-2... nó xuất hiện rất sớm sau khi lây lan sang con người," Vlastova giải thích.

Đột biến này, theo bà, giúp virus corona ở chó lây lan sang người hoặc có thể tồn tại bên trong cơ thể người. Đây có thể là bước cần thiết để các chủng virus corona lây lan sang con người.

"Đột biến này theo một cách nào đó liên quan tới sự biến đổi của virus khi lây từ động vật sang người," bà nói.

Những dữ liệu này cho thấy Vlasova và các đồng nghiệp đã phát hiện ra chủng virus corona mới ngay từ khi nó lây sang người, ở thời điểm virus vẫn chưa hoàn thiện khả năng lây lan hiệu quả ở người, và có thể là trước khi nó lây từ người sang người, gây ra đợt bùng phát nghiêm trọng hơn.

"Hiện chưa có bằng chứng virus lây lan từ người sang người," Xuming Zhang, nhà virus học thuộc Trường Đại học Khoa học Y tế Arkansas nói. Tuy vậy, tới nay vẫn chưa xác định được các bệnh nhân nhiễm virus như thế nào, hay liệu họ có từng tiếp xúc trực tiếp với các con vật mang virus hay không.

Zhang đã nghiên cứu các chủng virus corona trong hơn 30 năm. Ông cho rằng hiện vẫn còn quá sớm để gọi chủng virus mới này là mầm bệnh ở người.

"Như các tác giả đã lưu ý trong nghiên cứu của họ, họ chưa thể chứng minh cái gọi là Nguyên tắc Koch," ông cho biết. Điều này có nghĩa là Vlasova, Gray và các đồng nghiệp chưa cho thấy virus corona chủng mới gây bệnh viêm phổi. Hiện tại, virus chỉ được xác định có liên quan tới căn bệnh này.

Zhang cho rằng nhóm nghiên cứu cần tìm hiểu xem virus chủng mới có thường gặp ở các bệnh nhân viêm phổi trên khắp thế giới hay không, và họ cũng cần xét nghiệm để biết liệu virus có khiến chuột hay những loài động vật khác đổ bệnh hay không.

Tuy vậy, Zhang cũng nói ông sẽ không thấy bất ngờ nếu chủng virus này trở thành mầm bệnh mới ở người. Ông cho rằng các nhà khoa học càng tìm hiểu về các chủng virus corona chưa được xác định ở bệnh nhân viêm phổi thì họ sẽ càng phát hiện nhiều điều hơn.

"Tôi tin rằng có rất nhiều chủng virus corona trên động vật có thể lây lan sang người", Zhang nói.

Để ngăn chặn đại dịch virus corona trong tương lai, Zhang cho rằng các nhà khoa học nên xét nghiệm các bệnh nhân nhiều hơn, tìm hiểu các trường hợp nhiễm virus kỳ lạ, ít được chú ý, trước khi nó trở thành một vấn đề lớn.

Hồ Anh (Nguoiduatin.vn)