EU cân nhắc siết quyền bảo vệ với nam giới Ukraine trong độ tuổi nghĩa vụ quân sự

Tại các cuộc thảo luận gần đây giữa các nước thành viên Liên minh châu Âu (EU), khả năng thay đổi quy định về chế độ bảo vệ tạm thời đối với người Ukraine đang trở thành chủ đề được quan tâm đặc biệt. Cơ chế này vốn được kích hoạt từ năm 2022, cho phép hàng triệu công dân Ukraine sinh sống, làm việc và tiếp cận các quyền lợi xã hội tại EU mà không cần trải qua quy trình xin tị nạn thông thường.

Theo các nguồn tin ngoại giao, nhiều quốc gia đang xem xét khả năng loại nam giới Ukraine trong độ tuổi thực hiện nghĩa vụ quân sự khỏi diện được hưởng quy chế bảo vệ đặc biệt. Đây được xem là một trong những phương án nhận được sự ủng hộ đáng kể trong các cuộc trao đổi giữa các bộ trưởng nội vụ EU diễn ra tại Luxembourg ngày 4/6.

Đề xuất được thảo luận nhiều nhất là áp dụng giới hạn đối với nam giới Ukraine từ 23 đến 60 tuổi. Theo quy định hiện hành tại Ukraine trong thời gian thiết quân luật, phần lớn nam giới thuộc nhóm tuổi này không được phép rời khỏi đất nước, ngoại trừ một số trường hợp đặc biệt như người khuyết tật, người không đủ điều kiện phục vụ quân đội, người có từ ba con nhỏ trở lên hoặc đang trực tiếp chăm sóc thân nhân mắc bệnh.

Mặc dù vậy, vẫn có những trường hợp nam giới trong độ tuổi nghĩa vụ quân sự rời Ukraine và sau đó được hưởng chế độ bảo vệ tại các quốc gia châu Âu. Điều này làm dấy lên các cuộc tranh luận về tính phù hợp của cơ chế hiện hành trong bối cảnh Kiev đang cần nguồn nhân lực cho quốc phòng.

Ủy ban châu Âu cho biết mọi điều chỉnh nếu được thông qua đều cần xem xét yếu tố quan trọng là người nộp đơn đã rời Ukraine hợp pháp hay không. Một số quốc gia thành viên hiện đã áp dụng những cách tiếp cận khác nhau đối với vấn đề này.

Tại Bỉ, người xin hưởng quy chế bảo vệ phải chứng minh việc xuất cảnh của mình là hợp pháp. Ngược lại, Ba Lan hiện vẫn cấp quy chế bảo vệ cho công dân Ukraine ngay khi họ đến lãnh thổ nước này.

Theo số liệu được công bố, nam giới trưởng thành hiện chiếm khoảng 26,6% tổng số người tị nạn Ukraine tại châu Âu. Tuy nhiên, chưa có thống kê cụ thể về số người thuộc độ tuổi nghĩa vụ quân sự hoặc số trường hợp nhập cảnh trái phép.

Bộ trưởng Nội vụ Đức Alexander Dobrindt cho biết trong những tháng gần đây, nước này ghi nhận số lượng nam giới Ukraine trong độ tuổi quân sự đến châu Âu có xu hướng gia tăng.

Đức hiện là quốc gia tiếp nhận nhiều người Ukraine nhất trong khối với hơn 1,27 triệu người, tương đương gần 30% tổng số người được bảo vệ tại EU. Ba Lan đứng thứ hai với hơn 961.000 người, trong khi Cộng hòa Séc tiếp nhận gần 380.000 người.

Bên cạnh phương án liên quan đến độ tuổi nghĩa vụ quân sự, một số nước cũng đề xuất chỉ cấp quy chế bảo vệ cho người đến từ các khu vực bị ảnh hưởng trực tiếp bởi chiến sự. Tuy nhiên, ý tưởng này gặp phải sự phản đối của nhiều chính phủ, khi họ cho rằng hiện chưa có khu vực nào tại Ukraine thực sự tách biệt khỏi tác động của cuộc xung đột.

Trong khi đó, một số quốc gia như Tây Ban Nha và Italy bày tỏ quan điểm ủng hộ việc duy trì cơ chế hiện hành mà không thu hẹp phạm vi áp dụng. Theo các nước này, mọi công dân Ukraine vẫn cần được bảo đảm sự bảo vệ trên toàn lãnh thổ EU, đồng thời cần tiếp tục thúc đẩy quá trình hội nhập và khuyến khích hồi hương tự nguyện khi điều kiện cho phép.

Việc xem xét điều chỉnh quy chế bảo vệ tạm thời cũng được cho là phù hợp với quan điểm mà giới lãnh đạo Ukraine từng đưa ra. Trước đó, Tổng thống Volodymyr Zelensky từng cho rằng những nam giới trong độ tuổi quân sự đã rời khỏi đất nước nên trở về và kêu gọi các đối tác quốc tế cùng tìm giải pháp đối với vấn đề này.

Trong bối cảnh cuộc chiến vẫn chưa có dấu hiệu kết thúc, quyết định của EU về tương lai của cơ chế bảo vệ tạm thời được dự báo sẽ tiếp tục là chủ đề gây nhiều tranh luận, khi khối này phải cân bằng giữa trách nhiệm hỗ trợ Ukraine, nhu cầu an ninh của Kiev và những thách thức xã hội phát sinh tại chính các quốc gia tiếp nhận.