Bước đi đột phá tại Hạ viện và gói tài chính tỷ đô cho Kiev

Trong một diễn biến chính trị đầy bất ngờ và kịch tính, Hạ viện Mỹ ngày 4/6 đã chính thức thông qua Đạo luật Hỗ trợ Ukraine với tỷ lệ phiếu 226 thuận và 195 chống. Quyết định này đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong chính sách đối ngoại của xứ cờ hoa, đồng thời mở đường cho các nguồn lực tài chính quy mô lớn chảy về phía Kiev. 

Theo các điều khoản được quy định rõ ràng trong văn kiện, đạo luật mới sẽ tập trung tài trợ cho công cuộc tái thiết Ukraine sau giai đoạn chiến sự tàn khốc. Cụ thể, Washington sẽ cung cấp hơn 1 tỷ USD dưới hình thức viện trợ trực tiếp cho chính phủ Kiev, đồng thời thiết lập cơ chế pháp lý để giải ngân thêm tối đa 8 tỷ USD hỗ trợ dưới dạng các khoản vay ưu đãi.

Không dừng lại ở khía cạnh tài chính, đạo luật vừa được phê chuẩn còn thiết lập một hệ thống các biện pháp trừng phạt nghiêm khắc và kiểm soát xuất khẩu chặt chẽ nhắm thẳng vào Liên bang Nga. Các mũi nhọn trừng phạt lần này được thiết kế để tấn công trực diện vào các thực thể cốt lõi của nền kinh tế Nga, bao gồm các tổ chức tài chính lớn, cùng hàng loạt quan chức cấp cao đang hoạt động trong hai lĩnh vực hái ra tiền của Điện Kremlin là dầu mỏ và khai khoáng.

Để đi đến thắng lợi tại phòng bỏ phiếu ngày 4/6, dự luật này đã phải trải qua một hành trình lập pháp vô cùng gian nan. Vốn được các nghị sĩ phe Dân chủ tại Hạ viện đệ trình từ nhiều tháng trước, văn kiện này từng rơi vào cảnh bế tắc kéo dài do không hội đủ số phiếu cần thiết để ban lãnh đạo đưa ra nghị trường. Tuy nhiên, cục diện đã xoay chuyển hoàn toàn nhờ một chiến thuật lập pháp táo bạo. 

Một số nghị sĩ thuộc đảng Cộng hòa đã quyết định ly khai khỏi dòng chủ lưu của đảng để ủng hộ nỗ lực của phe Dân chủ, cùng ký vào một đơn kiến nghị đặc biệt nhằm ép buộc ban lãnh đạo Hạ viện phải đưa dự luật ra biểu quyết công khai. Kết quả biểu quyết chung cuộc cho thấy tinh thần lưỡng đảng mạnh mẽ khi có tới 18 nghị sĩ Cộng hòa và một nghị sĩ độc lập – người vốn thường xuyên đứng về phía phe Cộng hòa – đã dũng cảm bỏ phiếu thuận để thông qua đạo luật.

Sự quay xe của nhóm nghị sĩ này được giới quan sát đánh giá là minh chứng rõ nét nhất cho thấy những rạn nứt sâu sắc đang âm ỉ diễn ra bên trong khối ủng hộ vốn được coi là gần như tuyệt đối mà đảng Cộng hòa từng dành cho các chính sách của Tổng thống Donald Trump. Kể từ khi chính thức bước vào nhiệm kỳ tái đắc cử thứ hai, ông Trump luôn giữ vững lập trường cứng rắn chống lại mọi khoản viện trợ dành cho Ukraine. 

Do đó, việc Hạ viện thông qua đạo luật này được xem là một đòn giáng mạnh mẽ vào uy tín chính trị của đương kim Tổng thống. Đáng chú ý, thất bại này đến ngay sau khi ông Trump vừa phải hứng chịu một tổn thất chính trị khác: chỉ mới một ngày trước đó, Hạ viện cũng đã bỏ phiếu phê chuẩn một nghị quyết mang tính bước ngoặt nhằm siết chặt quyền lực chiến tranh của người đứng đầu Nhà Trắng.

Tương lai mờ mịt tại Thượng viện và rào cản từ quyền phủ quyết của Tổng thống
Mặc dù đã vượt qua cửa ải Hạ viện một cách ngoạn mục, tương lai thực tế của Đạo luật Hỗ trợ Ukraine vẫn đang bị bủa vây bởi hàng loạt hoài nghi và được dự báo là vô cùng bấp bênh khi chuyển sang Thượng viện xem xét. 

Trên thực tế, các nhà lãnh đạo đảng Cộng hòa tại Thượng viện từ trước đến nay vẫn kiên quyết đóng băng, không cho phép đưa các dự luật trừng phạt Nga ra bỏ phiếu tại nghị trường, bất chấp việc các văn kiện này nhận được sự đồng thuận và ủng hộ rộng rãi của cả hai đảng. Lý do được các nhà lãnh đạo này đưa ra rất rõ ràng: họ muốn đóng băng mọi động thái để chờ đợi chỉ thị trực tiếp từ Tổng thống Trump. 

Các chuyên gia phân tích chính trị nhận định rằng, ngay cả trong kịch bản lạc quan nhất là dự luật này được Thượng viện phê chuẩn, nó vẫn phải đối mặt với một bức tường kiên cố khác tại nhánh hành pháp, khi nhiều khả năng Tổng thống Trump sẽ thẳng tay sử dụng quyền phủ quyết của mình để bác bỏ đạo luật.

Sự bế tắc này phản ánh một thực tế chính trị đã thay đổi sâu sắc tại Washington. Trong những năm đầu tiên khi Nga mới phát động chiến sự tại Ukraine, phong trào ủng hộ chính phủ Kiev nhận được sự đồng thuận gần như tuyệt đối từ các nghị sĩ thuộc cả hai đảng tại Mỹ. Tuy nhiên, cục diện đã đảo chiều toàn diện kể từ thời điểm ông Donald Trump chính thức trở lại Nhà Trắng vào tháng 1/2025. 

Dưới tầm ảnh hưởng của vị tổng thống mới, một số đồng minh thân cận nhất của ông trong đảng Cộng hòa, bao gồm cả những nhân vật quyền lực nắm quyền lãnh đạo tại Hạ viện lẫn Thượng viện, đã thay đổi thái độ, trở nên dè dặt và thận trọng hơn rất nhiều đối với các vấn đề liên quan đến Ukraine. Bản thân Tổng thống Trump cũng thể hiện rõ ý đồ muốn tập trung toàn bộ quyền quyết định các biện pháp trừng phạt quốc tế vào tay Nhà Trắng, thay vì để Quốc hội tiếp tục đóng vai trò chủ đạo như trước đây.

Sự chia rẽ sâu sắc trong nội bộ chính trường Mỹ đã để lại những hệ lụy ngay lập tức lên tình hình thực địa tại Đông Âu. Nguồn viện trợ tài chính và quân sự của Washington dành cho chính phủ Ukraine đã bị sụt giảm một cách nghiêm trọng, thậm chí có những giai đoạn rơi vào trạng thái đóng băng hoàn toàn. Sự thiếu hụt nguồn lực từ đồng minh lớn nhất đã khiến các cuộc đàm phán hòa bình rơi vào cảnh bế tắc hoàn toàn, nhất là khi phía Ukraine kiên quyết bác bỏ các yêu cầu của Tổng thống Nga Vladimir Putin về việc phải nhượng bộ các phần lãnh thổ để đổi lấy hòa bình.

Chia sẻ quan điểm về những biến động chính trị tại Washington với báo chí nước ngoài vào ngày 4/6, Tổng thống Nga Vladimir Putin đưa ra một góc nhìn đáng chú ý. Nhà lãnh đạo Nga nhận định rằng chính quyền Mỹ trên thực tế đã không còn mặn mà và đã chuyển sự chú ý khỏi các nỗ lực chấm dứt xung đột tại Ukraine kể từ thời điểm Washington phát động chiến dịch chống Iran. 

Ông Putin nhấn mạnh: "Đương nhiên, tất cả chúng ta đều có thể thấy và hiểu rằng chính quyền Mỹ đang buộc phải chuyển trọng tâm chú ý và trước hết phải giải quyết vấn đề Iran". Nhận định này từ Điện Kremlin càng làm nổi bật thêm bối cảnh quốc tế phức tạp, nơi Ukraine dường như đang phải chật vật duy trì sự chú ý của phương Tây trong bối cảnh các cuộc khủng hoảng địa chính trị mới liên tục bùng phát.