Hơn 930 người chết trong đợt bùng phát dịch Ebola

Thông tin từ Bộ Y tế CHDC Congo công bố ngày 20/7 cho biết, số trường hợp tử vong do Ebola trong đợt bùng phát hiện nay ít nhất là 930 người. Số người chết tăng nhanh thể hiện qua việc chỉ trong vòng 24 giờ (từ ngày 17 đến 18/7), quốc gia này đã ghi nhận thêm 37 ca tử vong, một trong những mức tăng kỷ lục tính theo ngày kể từ khi dịch được công bố vào ngày 15/5.

Đánh giá về quy mô, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khẳng định đây là đợt bùng phát Ebola lớn thứ ba từng được ghi nhận trong lịch sử, đồng thời có tốc độ lây lan nhanh hơn bất kỳ đợt dịch nào trước đây tại CHDC Congo. Tính đến nay, số ca mắc được xác nhận đã lên tới 2.344 trường hợp.

Đặt trong sự đối chiếu, Tổng Giám đốc WHO Tedros Adhanom Ghebreyesus nhấn mạnh rằng, nếu như ở đợt dịch giai đoạn 2018-2020, phải mất hơn 10 tháng số ca mắc được xác nhận mới vượt mốc 2.000, thì đợt bùng phát hiện tại chỉ mất khoảng hai tháng để đạt con số tương tự.

Bức tranh thực tế còn đáng lo ngại hơn khi WHO nhận định số ca mắc thực tế có thể cao ít nhất gấp đôi số liệu chính thức. Nguyên nhân là do nhiều chuỗi lây truyền chưa được phát hiện và công tác giám sát đang vấp phải vô vàn trở ngại.

Việc hơn 80% số ca mắc mới xuất hiện nằm ngoài danh sách những người tiếp xúc đã biết là bằng chứng cho thấy virus đang âm thầm lan rộng trong cộng đồng với tốc độ vượt xa khả năng truy vết của lực lượng y tế.

Đợt dịch Ebola thứ 17 bùng phát sau hàng loạt ca tử vong tại tỉnh Ituri, một vùng đất giàu khoáng sản ở miền Đông Bắc CHDC Congo. Hiện tại, Ituri không chỉ là tâm điểm của dịch bệnh mà còn là địa bàn hoành hành của nhiều nhóm vũ trang. Tình trạng này khiến công tác tiếp cận bệnh nhân, triển khai giám sát dịch tễ cũng như vận chuyển vật tư y tế rơi vào cảnh bế tắc nghiêm trọng.

Tính đến thời điểm hiện tại, mầm bệnh đã hiện diện tại 5 tỉnh miền Đông CHDC Congo và tràn sang quốc gia láng giềng Uganda. Tuy nhiên, theo WHO, nếu như Uganda hiện đã tiến gần tới trạng thái không còn virus thì tình hình tại CHDC Congo lại tiếp tục diễn biến vô cùng phức tạp.

Bộ Y tế CHDC Congo cho biết hiện có 724 bệnh nhân đang được cách ly và điều trị tại các cơ sở y tế. Trong 24 giờ gần nhất, có thêm 22 người được chữa khỏi. Cơ quan này khẳng định đang nỗ lực tăng cường năng lực điều trị, hỗ trợ người bệnh và mở rộng các biện pháp ứng phó tại các khu vực ảnh hưởng.

Dù vậy, các nỗ lực chống dịch đang bị giáng đòn nặng nề bởi tình trạng thiếu an ninh và bất ổn xã hội. Tính từ giữa tháng 5 đến nay, nhà chức trách đã ghi nhận ít nhất 12 vụ tấn công nhắm vào các cơ sở y tế và đội ngũ chống dịch, phần lớn xuất phát từ tâm lý hoài nghi và tin đồn vô căn cứ trong cộng đồng.

Thách thức càng chồng chất tại Ituri, nơi có số ca tử vong tăng nhanh nhất, khi một bộ phận nhân viên y tế đã tiến hành đình công và phong tỏa lối vào Bệnh viện Đa khoa Bunia.

Hành động này nhằm phản đối việc họ chưa được chi trả thù lao kể từ khi dịch bùng phát, dù phải làm việc trong điều kiện nguy hiểm và chịu áp lực cực kỳ lớn.

Tình hình trở nên tồi tệ hơn khi đã có ít nhất 36 nhân viên y tế tử vong do nhiễm virus, dấy lên mối lo ngại sâu sắc về nguy cơ suy giảm năng lực điều trị và kiểm soát dịch tại những vùng vốn đã kiệt quệ về nhân lực.

Thống kê của Bộ Y tế CHDC Congo cho thấy, trong hơn hai tháng kể từ khi bùng phát, số ca mắc tăng trung bình khoảng 272 trường hợp mỗi tuần, trong khi số tử vong tăng trung bình khoảng 111 trường hợp mỗi tuần. Tốc độ này đặc biệt tăng vọt trong tháng 7, khi cả số ca mắc lẫn tử vong đều tăng tốc mạnh mẽ so với những tuần đầu tiên.

Một trong những yếu tố khiến đợt dịch này trở nên khó kiểm soát là do tác nhân gây bệnh: virus Ebola chủng Bundibugyo. Đây là chủng ít phổ biến hơn và hiện chưa có bất kỳ loại vaccine hay phương pháp điều trị đặc hiệu nào được cấp phép.

Về bản chất, Ebola là bệnh truyền nhiễm hiếm gặp nhưng đặc biệt nguy hiểm với tỷ lệ tử vong cao. Virus có khả năng lây từ động vật hoang dã sang người, sau đó truyền từ người sang người thông qua tiếp xúc trực tiếp với dịch cơ thể của người bệnh như máu, chất nôn hoặc tinh dịch.

Ngoài ra, việc tiếp xúc với các bề mặt, vật dụng bị nhiễm bẩn như quần áo, chăn ga cũng là con đường lây nhiễm nguy hiểm.

Song song với những nguy cơ y tế, Liên hợp quốc phát đi cảnh báo đỏ về rủi ro dịch bệnh bùng nổ tại các khu vực tiếp nhận người phải di dời ở miền Đông CHDC Congo. Văn phòng Điều phối các vấn đề nhân đạo của Liên hợp quốc cho biết, các ca mắc Ebola đã được xác nhận tại ít nhất 16 địa điểm tiếp nhận người di cư ở tỉnh Ituri, nơi tập trung hơn 270.000 người sinh sống.

Bối cảnh sống quá tải, thiếu hụt nước sạch và cơ sở vệ sinh hạn chế tại đây đang trở thành mồi lửa cho virus lây lan. Dù Liên hợp quốc và các đối tác nhân đạo đã tích cực lắp đặt các trạm rửa tay và tăng cường tuyên truyền phòng bệnh, nhưng nguồn lực hiện có vẫn tỏ ra quá nhỏ bé so với nhu cầu ứng phó thực tế.

Trước tình hình này, các cơ quan nhân đạo đang khẩn thiết kêu gọi cộng đồng quốc tế gia tăng hỗ trợ nhằm duy trì các hoạt động chống dịch, bảo đảm điều trị cho bệnh nhân và tiếp tục cứu trợ các cộng đồng di tản, những người vốn đã kiệt quệ vì xung đột kéo dài và điều kiện sống xuống cấp.

Trọng tâm hiện nay, theo nhấn mạnh của WHO trong bối cảnh hàng loạt ca mắc mới vẫn nằm ngoài tầm kiểm soát, là yêu cầu cấp thiết phải mở rộng giám sát, tăng cường truy vết, bảo vệ lực lượng y tế tuyến đầu và khôi phục niềm tin của cộng đồng.

Đây được xem là những nền tảng then chốt duy nhất để ngăn chặn thảm họa dịch bệnh tiếp tục lan rộng tại CHDC Congo cũng như tràn sang các quốc gia lân cận.