Bộ Y tế lệnh khẩn ứng phó dịch Ebola: Biến chủng mới chưa có thuốc đặc hiệu

Đợt bùng phát dịch Ebola lần này tại Cộng hòa Dân chủ Congo và Uganda đang ghi nhận nhiều diễn biến đáng ngại. Giới chức y tế xác nhận số ca nhiễm thực tế trên lâm sàng cao hơn nhiều so với số liệu báo cáo, dịch đã lây lan qua biên giới và làm 4 nhân viên y tế tại châu Phi tử vong.

Tại cuộc họp trực tuyến ngày 22/5, TS.BS Hoàng Minh Đức, Cục trưởng Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế), nhận định đợt dịch tại châu Phi có nhiều yếu tố dị thường. Các chùm ca tử vong xuất hiện ngay trong cộng đồng, số ca nghi nhiễm tăng nhanh trên diện rộng và tỷ lệ xét nghiệm dương tính ở mức cao.

Dù Tổ chức Y tế thế giới (WHO) đánh giá nguy cơ lây nhiễm toàn cầu hiện ở mức thấp, Bộ Y tế khẳng định Việt Nam không thể chủ quan. Do không loại trừ khả năng virus xâm nhập qua các cửa khẩu, việc chủ động kích hoạt hệ thống giám sát là nhiệm vụ cấp bách. Đến thời điểm hiện tại, Việt Nam chưa ghi nhận bất kỳ ca mắc Ebola nào.

Nguy cơ từ biến chủng chưa có thuốc điều trị

Theo Cục Phòng bệnh, Ebola là bệnh truyền nhiễm nhóm A đặc biệt nguy hiểm, lây từ động vật hoang dã sang người, sau đó truyền qua tiếp xúc trực tiếp với máu, dịch cơ thể hoặc vật dụng nhiễm mầm bệnh. Bệnh có khả năng lây lan nhanh với tỷ lệ tử vong có thể lên tới 90%. Người bệnh thường sốt, đau đầu, đau cơ, mệt mỏi ở giai đoạn đầu, sau đó tiến triển thành xuất huyết nặng và suy đa cơ quan.

Thách thức lớn nhất hiện nay là chủng virus gây dịch lần này được xác định là Bundibugyo. Trong khi y học đã có vaccine và thuốc điều trị đặc hiệu cho chủng Ebola cổ điển, thì chủng Bundibugyo hiện vẫn chưa có biện pháp điều trị đặc hiệu. Đây là một trong ba chủng phổ biến nhất bên cạnh chủng virus Sudan và chủng virus Ebola.

Trước tình hình trên, Bộ Y tế yêu cầu các địa phương tăng cường giám sát chặt chẽ tại cửa khẩu, sân bay quốc tế và các cơ sở y tế. Các đội phản ứng nhanh phải duy trì trạng thái sẵn sàng kích hoạt khi phát hiện ca nghi nhiễm. Toàn bộ người trở về từ vùng dịch được yêu cầu tự theo dõi sức khỏe nghiêm ngặt trong vòng 21 ngày.

Các tỉnh, thành phố phải xây dựng sẵn kịch bản ứng phó chi tiết theo từng cấp độ nguy cơ, tính toán từ ca nghi ngờ đầu tiên cho đến tình huống dịch lan rộng. Năng lực xét nghiệm, chẩn đoán tại các viện đầu ngành và bệnh viện tuyến trung ương cũng được lệnh nâng cao để tăng khả năng dự báo.

Kích hoạt hệ thống phòng dịch cửa khẩu và phòng thí nghiệm

Hiện tại, Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương và Viện Pasteur TP HCM là hai đơn vị sở hữu đầy đủ nhân lực, trang thiết bị cùng phòng an toàn sinh học cấp III. Các cơ sở này đảm bảo năng lực thực hiện xét nghiệm Realtime PCR và giải trình tự gene virus Ebola. Nhằm chủ động nguồn lực, hai viện đã đặt mua sinh phẩm chẩn đoán đặc hiệu theo hướng dẫn của WHO, dự kiến hàng sẽ về đến Việt Nam trong 7 đến 10 ngày tới.

Theo số liệu báo cáo từ WHO, tâm dịch nằm tại tỉnh Ituri của Congo với hàng trăm ca nghi nhiễm từ đầu tháng 5. Tính đến ngày 18/5, quốc gia này ghi nhận 516 ca nghi mắc trên hệ thống, trong đó có 131 trường hợp tử vong. Đây đã là đợt bùng phát Ebola thứ 17 tại Congo kể từ năm 1976. Việc có 4 nhân viên y tế tử vong đang dấy lên mối lo ngại lớn về lỗ hổng kiểm soát nhiễm khuẩn tại các bệnh viện vùng dịch.

Tại quốc gia láng giềng Uganda, giới chức y tế cũng xác nhận hai ca mắc đều là người di chuyển từ Congo sang, trong đó một trường hợp đã tử vong. Trước diễn biến phức tạp này, WHO đã chính thức tuyên bố đây là sự kiện y tế công cộng khẩn cấp gây quan ngại quốc tế vào ngày 17/5.

Trong lịch sử, các quốc gia ngoài châu Phi như Mỹ, Tây Ban Nha, Anh và Italy đều từng ghi nhận ca bệnh xâm nhập. Hầu hết các trường hợp này là nhân viên y tế tham gia viện trợ chống dịch hoặc công dân di chuyển về từ vùng có dịch.