Nút thắt năng lượng toàn cầu vừa hé lộ một khe cửa hẹp khi Iran bất ngờ cho phép 10 tàu dầu đi qua eo biển Hormuz. Tuy nhiên, đằng sau ‘món quà’ đầy toan tính này là những trạm thu phí triệu đô và một bàn cờ địa chính trị vô cùng khốc liệt.

Sau nhiều tuần bị phong tỏa nghiêm ngặt, huyết mạch giao thương tại eo biển Hormuz đã ghi nhận những chuyển động mới. Lần đầu tiên, một nhóm nhỏ tàu chở dầu đã thông hành an toàn dưới sự kiểm soát từ phía Tehran, đánh dấu bước lùi nhẹ trong chiến thuật bao vây năng lượng.

Theo thông tin từ CNBC, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã công bố diễn biến này trong cuộc họp nội các gần đây. Ông tiết lộ Iran đồng ý cho 10 tàu dầu đi qua vùng biển này trong tuần, đồng thời mô tả đây là một “món quà” thể hiện sự tiến triển của nỗ lực ngoại giao.

Đáng chú ý, số lượng tàu thông hành thực tế đã tăng so với dự kiến ban đầu. Ông Trump thuật lại lời phía Iran rằng họ muốn chứng minh sự nghiêm túc và đáng tin cậy. Sau 8 chuyến tàu đầu tiên, Tehran chủ động bổ sung thêm 2 tàu, nâng tổng số lên 10 chiếc.

Nguồn tin từ Yahoo Finance cho biết các tàu này treo cờ nước ngoài, nhiều khả năng thuộc sở hữu của Pakistan. Tuy nhiên, các thông tin chi tiết về danh tính chủ tàu cũng như chủng loại hàng hóa bên trong vẫn được Nhà Trắng giữ kín để đảm bảo tính bảo mật.

27-1774579453-iran-cho-phep-10-tau-dau-qua-eo-bien-hormuz-gia-dau-the-gioi-lap-tuc-nhay-mua
Iran thông báo rằng các tàu “không thù địch” vẫn có thể đi qua eo biển Hormuz, nhưng phải được Tehran cấp phép (Ảnh: BBN).

Phản ứng trước động thái này, thị trường tài chính toàn cầu đã có những rung lắc mạnh. Theo Bloomberg, giá dầu Brent ghi nhận mức tăng 5,7%, chốt phiên trên mốc 108 USD/thùng. Tương tự, dầu WTI của Mỹ cũng tăng thêm 4,6% ngay sau khi thông tin được phát đi.

Dù có tín hiệu tích cực, giới đầu tư vẫn tỏ ra thận trọng bởi việc thông hành 10 tàu không thể bù đắp ngay sự thiếu hụt nguồn cung. Hiện tại, thị trường đang lệch pha nghiêm trọng giữa giá dầu trên giấy tờ và thực tế vận chuyển dầu vật lý đầy rẫy khó khăn.

Dữ liệu từ Trung tâm thông tin hàng hải chung (JMIC) cho thấy sự sụt giảm khủng khiếp tại Hormuz. Trước căng thẳng, nơi đây đón 138 tàu mỗi ngày, gánh vác 1/5 lượng dầu và 1/3 lượng phân bón toàn cầu. Hiện tại, dòng chảy thương mại gần như đã bị bóp nghẹt hoàn toàn.

Khoảng 20.000 thủy thủ và hàng nghìn con tàu vẫn đang trong tình trạng "án binh bất động". Việc mở cửa cho 10 tàu được xem là cách Iran "mở van nhỏ giọt" để thăm dò thị trường. Các tàu này hiện không đi theo tuyến thương mại cũ mà buộc phải thay đổi lộ trình.

27-1774579493-iran-cho-phep-10-tau-dau-qua-eo-bien-hormuz-gia-dau-the-gioi-lap-tuc-nhay-mua
Hệ thống “trạm thu phí” của Tehran đang kiểm soát luồng tàu qua eo biển Hormuz (Ảnh: Reuters).

Theo nền tảng Windward, tàu thuyền phải đi sát bờ biển Iran, băng qua khu vực đảo Larak. Giới phân tích ví đây là "trạm thu phí của Tehran", nơi lực lượng chức năng Iran trực tiếp kiểm tra và cấp phép cho những phương tiện được đánh giá là không mang tính thù địch.

Cái giá để đi qua hành lang này đặc biệt đắt đỏ. Lloyd’s List tiết lộ ít nhất 2 tàu đã phải chi trả để được thông hành. Một tàu chở dầu siêu lớn (VLCC) có thể tốn tới 2 triệu USD tiền phí, thường được thanh toán bằng nhân dân tệ để né tránh rào cản tài chính.

Về phía Washington, Đặc phái viên Steve Witkoff xác nhận Mỹ đã đưa ra khuôn khổ hòa bình 15 điểm thông qua Pakistan. Tuy nhiên, Tổng thống Trump chỉ đạo giữ kín các điều khoản này, kiên quyết từ chối việc thực hiện đàm phán thông qua các đơn vị truyền thông.

Phía Iran cũng không hề nhân nhượng khi đưa ra yêu cầu quyền kiểm soát eo biển Hormuz. Trước thế bế tắc, Mỹ đã ra tối hậu thư đến ngày 6/4 để Iran mở cửa hoàn toàn tuyến hàng hải, nếu không sẽ đối mặt với các biện pháp can thiệp mạnh vào hạ tầng năng lượng.

Mặc dù khẳng định đã làm suy yếu năng lực quân sự của đối phương, ông Trump vẫn thừa nhận rủi ro hiện hữu. Ông cho rằng dù nỗ lực bảo vệ đạt 99%, chỉ 1% rủi ro với một con tàu tỷ USD cũng đủ gây ra hậu quả kinh tế kinh khủng.

Bài toán an ninh tuyệt đối trên tuyến đường huyết mạch này vẫn đang chờ lời giải khi các bên chưa tìm được tiếng nói chung hoàn toàn. "Món quà" 10 chuyến tàu có lẽ chỉ là một nước đi thăm dò trong một bàn cờ đàm phán còn rất dài phía trước.