Căng thẳng tại "yết hầu" năng lượng toàn cầu vừa có thêm diễn biến mới khi Iran chính thức áp dụng các biện pháp kiểm soát nghiêm ngặt đối với hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz.

Theo nguồn tin cấp cao được hãng thông tấn TASS dẫn lời vào ngày 9/4, chính quyền Tehran sẽ chỉ cho phép tối đa 15 tàu thuyền đi qua eo biển này mỗi ngày, một phần trong các điều khoản thuộc thỏa thuận ngừng bắn tạm thời với phía Mỹ.

Đây là quốc gia Đông Nam Á duy nhất được Iran đồng ý cho phép tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz
Iran sẽ chỉ cho phép tối đa 15 tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz mỗi ngày. Ảnh minh họa.

Eo biển Hormuz, với bề rộng chỉ khoảng 34km nằm giữa Iran và Oman, từ lâu đã đóng vai trò huyết mạch không thể thay thế khi vận chuyển tới 20% nguồn cung dầu mỏ thế giới cùng nhiều hàng hóa thiết yếu như phân bón. Kể từ khi xung đột bùng phát vào cuối tháng 2, việc Iran thắt chặt lối đi này đã khiến thị trường năng lượng toàn cầu chao đảo với giá dầu tăng vọt. Theo tuyên bố từ Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), trạng thái của eo biển sẽ không bao giờ trở lại như trước đây, đặc biệt là đối với các tàu thuyền liên quan đến Mỹ và Israel. Những quốc gia bị cáo buộc tấn công hoặc hỗ trợ tấn công Iran sẽ tiếp tục bị từ chối quyền đi qua vùng nước này.

Hiện tại, cấu trúc lưu thông tại Hormuz đang được định hình lại với hai lối đi riêng biệt: một tuyến do Iran kiểm soát trực tiếp gần đảo Larak và tuyến còn lại nằm gần phía Oman. Số liệu phân tích trong 24 giờ qua cho thấy mới chỉ có 5 tàu chở hàng và một tàu dầu thực hiện việc băng qua eo biển, phản ánh thực tế lưu thông bị siết chặt. Đáng chú ý, các tàu quá cảnh giờ đây bắt buộc phải thực hiện thủ tục khai báo khắt khe về tên tàu, chủ sở hữu và chi tiết hàng hóa – điều mà Iran khẳng định là cần thiết trong bối cảnh hậu xung đột.

Không chỉ dừng lại ở việc kiểm soát số lượng, Iran còn đang chuẩn bị dự luật nhằm áp phí quá cảnh đối với các tàu thuyền đi qua hành lang hàng hải này. Đại sứ Ali Bahreini, Đại diện thường trực của Iran tại Liên hợp quốc, cho biết nước này muốn thiết lập một khuôn khổ pháp lý hoàn toàn mới cho eo biển Hormuz. Ông khẳng định rằng cuộc chiến đã thay đổi mọi thứ và các thỏa thuận hiện tại chỉ mang tính tạm thời để chuẩn bị cho một chế độ pháp lý chính thức trong tương lai.

Tuy nhiên, tham vọng thiết lập cơ chế thu phí của Tehran đã ngay lập tức vấp phải làn sóng phản đối dữ dội từ phương Tây. Liên minh châu Âu (EU) lên tiếng khẳng định quyền tự do hàng hải là lợi ích công cộng toàn cầu theo luật pháp quốc tế. Phát ngôn viên Ủy ban châu Âu, ông Anouar El Anouni, nhấn mạnh rằng hoạt động di chuyển qua eo biển phải được đảm bảo tuyệt đối mà không phải gánh chịu bất kỳ khoản lộ phí hay thanh toán nào. Cuộc đối đầu về mặt pháp lý và kinh tế tại Hormuz dự kiến sẽ còn tiếp tục leo thang khi các bên vẫn chưa tìm được tiếng nói chung về quyền tự do hàng hải tại khu vực nhạy cảm này.