Mỹ rút khỏi Thỏa thuận Paris lần thứ hai: Bước lùi trong vai trò khí hậu toàn cầu

Quyết định này nhanh chóng gây ra nhiều tranh luận, được giới quan sát đánh giá là bước lùi đáng kể trong vai trò quốc tế của Mỹ, đồng thời đặt ra những thách thức mới cho nỗ lực chung nhằm ứng phó với tình trạng Trái đất nóng lên.

Với động thái trên, Mỹ trở thành quốc gia duy nhất từng hai lần rút khỏi Thỏa thuận Paris, qua đó đứng ngoài hàng ngũ gần 200 nước đã cam kết cắt giảm phát thải khí nhà kính nhằm giữ mức tăng nhiệt độ toàn cầu không vượt quá 1,5–2 độ C so với thời kỳ tiền công nghiệp. Dù việc Mỹ rút lui không đồng nghĩa các nỗ lực khí hậu toàn cầu bị chấm dứt, nhiều chuyên gia cảnh báo sự vắng mặt của nền kinh tế lớn nhất thế giới sẽ khiến tiến trình hợp tác trở nên phức tạp hơn, nhất là trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng diễn biến cực đoan và khó lường.

Quyết định rút khỏi Thỏa thuận Paris đã được Tổng thống Donald Trump công bố ngay trong ngày đầu tiên ông trở lại Nhà Trắng, cùng với hàng loạt sắc lệnh đảo ngược các chính sách khí hậu của chính quyền tiền nhiệm. Không dừng lại ở đó, chính quyền Mỹ còn tuyên bố rút khỏi Công ước khung của Liên Hợp quốc về biến đổi khí hậu (UNFCCC), nền tảng pháp lý mà từ đó Thỏa thuận Paris được xây dựng.

Động thái này cho thấy sự rút lui gần như toàn diện của Mỹ khỏi cơ chế quản trị khí hậu toàn cầu, làm dấy lên lo ngại về khoảng trống lãnh đạo trong cuộc chiến chống biến đổi khí hậu.

Tuy nhiên, bức tranh toàn cầu lại cho thấy một xu hướng khác đang diễn ra mạnh mẽ. Chuyển dịch sang năng lượng sạch tiếp tục được thúc đẩy bất chấp những biến động chính trị. Đầu tư vào các nguồn năng lượng ít carbon hiện đã vượt xa chi tiêu cho nhiên liệu hóa thạch. Trong năm qua, năng lượng tái tạo chiếm hơn 90% tổng công suất phát điện mới được bổ sung trên toàn cầu, và tại nhiều khu vực, đây đã trở thành lựa chọn rẻ nhất cho sản xuất điện, không chỉ vì yếu tố môi trường mà còn bởi lợi ích kinh tế dài hạn.

Trong bối cảnh đó, Trung Quốc đang nổi lên như một nhân tố then chốt của quá trình chuyển đổi xanh toàn cầu. Dù vẫn là quốc gia tiêu thụ than lớn nhất thế giới, nhiều phân tích cho rằng lượng phát thải của Trung Quốc đã chạm ngưỡng đỉnh. Các doanh nghiệp Trung Quốc hiện chiếm hơn 80% sản lượng pin Mặt trời và khoảng 70% tua-bin gió toàn cầu, qua đó nắm giữ vai trò chủ đạo trong chuỗi cung ứng năng lượng sạch, từ sản xuất thiết bị đến triển khai dự án.

Sự rút lui của Mỹ cũng đang thúc đẩy một số quốc gia và khu vực khác gia tăng vai trò dẫn dắt. Tại các diễn đàn khí hậu quốc tế gần đây, nhiều nước châu Âu, Mỹ Latinh cùng các quốc đảo Thái Bình Dương đã chủ động đưa ra những cam kết và sáng kiến mạnh mẽ hơn, hướng tới việc loại bỏ dần nhiên liệu hóa thạch và tăng cường tài chính khí hậu cho các quốc gia dễ bị tổn thương.

Dù vậy, trong bối cảnh thế giới liên tiếp ghi nhận các kỷ lục nhiệt độ mới, thiên tai khốc liệt hơn và thiệt hại kinh tế ngày càng nghiêm trọng do biến đổi khí hậu, việc Mỹ rời khỏi Thỏa thuận Paris vẫn được xem là tín hiệu đáng lo ngại.

Không chỉ ảnh hưởng đến uy tín và vai trò quốc tế của Washington, quyết định này còn khiến mục tiêu kiểm soát nhiệt độ toàn cầu trở nên khó đạt hơn, ngay cả với những quốc gia đang theo đuổi tham vọng khí hậu cao nhất. Cuộc chiến chống biến đổi khí hậu vì thế vẫn tiếp diễn, nhưng với những thách thức lớn hơn khi thiếu đi sự tham gia của một trong những quốc gia có ảnh hưởng hàng đầu thế giới.