Nợ liên bang Mỹ lần đầu chạm 40.000 tỷ USD, vượt xa nhiều dự báo trước đó. Quy mô và tốc độ tăng nợ đang làm gia tăng chi phí lãi vay, tạo sức ép lên Chính phủ và người dân.

Theo Bộ Tài chính Mỹ, tổng nợ liên bang của nước này đã đạt mức kỷ lục 40.000 tỷ USD, một cột mốc làm dấy lên nhiều lo ngại về những tác động lâu dài đối với nền kinh tế, doanh nghiệp, Chính phủ và người dân.

Mỹ vốn đã phải đối mặt với khoản nợ khổng lồ trong nhiều năm. Tuy nhiên, tốc độ nợ tăng nhanh trong thời gian gần đây cùng với chi phí trả lãi ngày càng lớn đang khiến các chuyên gia ngân sách và thị trường tài chính đặc biệt quan ngại.

“Nếu tiếp tục đi theo quỹ đạo hiện nay, chỉ 6 năm nữa chúng ta sẽ chạm mốc 50.000 tỷ USD. Nhìn lại, chưa đầy 10 năm trước, con số này mới là 20.000 tỷ USD”, Michael Peterson, CEO của Peter G. Peterson Foundation, nhận định.

Ông cảnh báo nền kinh tế và tương lai nước Mỹ đang bị đặt vào một tình thế nguy hiểm nếu xu hướng hiện tại tiếp diễn.

20-1787200223-nui-no-my-cham-40000-ty-usd-ap-luc-ngay-cang-de-nang-nen-kinh-te
Trụ sở Bộ Tài chính Mỹ. (Ảnh: Reuters)

Một trong những nguyên nhân khiến gánh nặng nợ gia tăng là quá trình già hóa dân số. Khoảng 10.000 người thuộc thế hệ Baby Boomer nghỉ hưu mỗi ngày, trong khi người cao tuổi ngày càng sống lâu hơn.

Điều này tạo thêm áp lực lên ngân sách liên bang khi nhu cầu chi cho an sinh xã hội và y tế ngày càng tăng. Số người thụ hưởng các chương trình này tăng nhanh, trong khi lực lượng lao động đóng góp không tăng tương ứng.

Bên cạnh đó, Quốc hội Mỹ trong nhiều thập kỷ đã thông qua nhiều chính sách giảm thuế và tăng chi tiêu. Trong số này có Đạo luật Cắt giảm thuế và việc làm năm 2017, “Đạo luật lớn và đẹp đẽ” năm 2025 dưới thời Tổng thống Donald Trump, cùng các gói hỗ trợ kinh tế được triển khai trong đại dịch COVID-19 dưới thời ông Trump và cựu Tổng thống Joe Biden.

Những chính sách trên được dự báo sẽ tiếp tục làm nợ liên bang tăng thêm hàng nghìn tỷ USD trong những năm tới.

Đáng chú ý, ngưỡng 40.000 tỷ USD xuất hiện sớm hơn dự báo. Văn phòng Ngân sách Quốc hội Mỹ từng dự đoán vào tháng 5/2023 rằng Mỹ sẽ vượt mức này trong năm tài khóa 2028.

Không chỉ quy mô mà tốc độ gia tăng của khoản nợ cũng khiến giới chuyên gia lo ngại. Số liệu Bộ Tài chính Mỹ cho thấy chỉ trong 5 tháng, nợ quốc gia đã tăng thêm 1.000 tỷ USD.

Trong khi đó, chi tiêu liên bang tiếp tục vượt xa nguồn thu. Trong 10 tháng đầu năm tài khóa hiện tại, kết thúc vào ngày 30/9, Chính phủ Mỹ ghi nhận mức thâm hụt lên tới 1.800 tỷ USD.

Khoản nợ ngày càng phình to trong bối cảnh lãi suất tăng đang khiến số tiền Chính phủ Mỹ phải dành để trả lãi ngày càng lớn.

Trong nhiều năm, lãi suất thấp giúp Washington có thể vay tiền với chi phí tương đối dễ chịu. Tuy nhiên, tình hình thay đổi khi Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) tăng lãi suất nhằm kiểm soát lạm phát sau đại dịch.

Chi phí trả lãi của Chính phủ Mỹ được dự báo vượt 1.000 tỷ USD trong năm tài khóa này, mức cao chưa từng có.

Marc Goldwein, Giám đốc chính sách cấp cao tại Ủy ban Ngân sách liên bang có trách nhiệm (CRFB), cho biết khoản chi này đã tăng hơn ba lần trong 5 năm qua. Hiện chi phí trả lãi gần tương đương ngân sách dành cho chương trình Medicare và trở thành khoản chi lớn thứ hai của Chính phủ Mỹ, chỉ sau an sinh xã hội.

Điều đó đồng nghĩa Washington đang dành nhiều tiền cho việc trả lãi nợ hơn cả chi tiêu quốc phòng và cao hơn 50% so với các chương trình dành cho trẻ em.

Khi nguồn lực ngày càng phải dành cho việc thanh toán lãi vay, Chính phủ Mỹ sẽ gặp khó khăn hơn trong việc phân bổ ngân sách cho những chương trình và ưu tiên khác.

Cựu Chủ tịch Fed Jerome Powell cùng nhiều chuyên gia từng cảnh báo Mỹ đang đi trên một “con đường tài khóa không bền vững”. Trong những năm gần đây, Quốc hội Mỹ dường như vẫn chưa dành nhiều sự quan tâm cho việc giải quyết tình trạng mất cân đối tài chính, góp phần dẫn tới việc các tổ chức xếp hạng tín nhiệm hạ mức tín nhiệm của Mỹ.

Năm ngoái, các nghị sĩ Cộng hòa tại Quốc hội Mỹ đã nâng trần nợ thêm 5.000 tỷ USD trong khuôn khổ “Đạo luật lớn và đẹp đẽ”.

Nợ quốc gia tăng mạnh cũng tác động tới thị trường trái phiếu và lãi suất, những yếu tố có vai trò quyết định đối với chi phí vay trên toàn nền kinh tế.

Ngày 18/8, lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ kỳ hạn 30 năm tăng lên mức cao nhất kể từ năm 2007. Lợi suất kỳ hạn 10 năm cũng được giao dịch gần mức cao nhất trong nhiệm kỳ thứ hai của Tổng thống Trump.

Lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm có ảnh hưởng trực tiếp tới lãi suất vay thế chấp, vay mua ôtô và các khoản vay dành cho doanh nghiệp.

Khi lợi suất tăng, điều kiện tài chính trở nên chặt chẽ hơn, gây sức ép lên người tiêu dùng và có thể hạn chế hoạt động đầu tư của doanh nghiệp. Đồng thời, Chính phủ Mỹ cũng phải trả nhiều tiền hơn để huy động vốn, khiến chi phí xử lý khoản nợ ngày càng lớn.

Theo Maya MacGuineas, Chủ tịch Ủy ban Ngân sách Liên bang có trách nhiệm, khoản nợ 40.000 tỷ USD không chỉ là con số trên sổ sách Chính phủ mà còn được phản ánh trong toàn bộ nền kinh tế và cuối cùng có thể tác động đến túi tiền của người dân.

Mỹ không phải quốc gia duy nhất đối mặt với áp lực này. Tại Anh, Pháp, Đức và Nhật Bản, lợi suất trái phiếu chính phủ cũng đang ở mức cao hoặc tiệm cận mức cao nhất trong nhiều năm, trong bối cảnh giới đầu tư ngày càng lo ngại về chi tiêu và thâm hụt ngân sách.