Phát ngôn về Đài Loan của Thủ tướng Nhật: "Ngòi nổ" đánh thức "ngoại giao chiến lang" của Trung Quốc

Căng thẳng giữa hai cường quốc Đông Á leo thang chóng mặt sau khi Thủ tướng Nhật Bản Takaichi phát biểu trước Quốc hội vào ngày 7/11. Trong đó, bà nhấn mạnh kịch bản Đài Loan bị tấn công có thể sẽ kích hoạt phản ứng quân sự từ phía Nhật Bản. Ngay lập tức, Bắc Kinh – vốn luôn coi Đài Loan là một phần lãnh thổ chờ thống nhất – đã đáp trả bằng một chiến dịch ngoại giao tổng lực.

Đỉnh điểm của làn sóng phản đối là sự tham gia trực tiếp của Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị. Trở thành quan chức cấp cao nhất của Bắc Kinh tham gia vào cuộc khẩu chiến này, ông Vương đã gọi các động thái của Tokyo là điều "gây sốc" và phát đi những tín hiệu sai lệch nguy hiểm.

Trong tuyên bố được Bộ Ngoại giao Trung Quốc phát đi ngày 23/11, ông Vương Nghị nhấn mạnh việc lãnh đạo đương nhiệm của Nhật Bản công khai đề cập đến can thiệp quân sự là hành động "vượt qua lằn ranh đỏ vốn không được phép chạm tới". Ngoại trưởng Trung Quốc khẳng định Bắc Kinh sẽ đáp trả kiên quyết, không chỉ để bảo vệ chủ quyền mà còn để bảo vệ những thành quả sau chiến tranh "vốn phải đánh đổi bằng máu và sự hy sinh".

Diễn biến này được xem là dấu chấm hết cho "tuần trăng mật" ngoại giao ngắn ngủi giữa hai nước, khi mà trước đó không lâu, bà Takaichi và Chủ tịch Tập Cận Bình còn có cái bắt tay và nụ cười thân thiện tại hội nghị APEC ở Hàn Quốc.

Giới quan sát nhận định, phản ứng dữ dội lần này đánh dấu sự trở lại rõ rệt của "ngoại giao chiến lang" – phong cách từng được Trung Quốc áp dụng triệt để nhưng đã có dấu hiệu hạ nhiệt trong ba năm gần đây nhằm cải thiện quan hệ với phương Tây.

Được đặt tên theo loạt phim hành động nổi tiếng, phong cách này nổi bật với sự quyết liệt, hiếu chiến trong ngôn từ của các nhà ngoại giao trên mọi mặt trận, từ bàn đàm phán đến mạng xã hội, bắt đầu từ khi ông Tập Cận Bình lên nắm quyền năm 2012. Dư luận thế giới từng chứng kiến những pha "va chạm" nảy lửa của trường phái này, như khi đại sứ Trung Quốc tại Thụy Điển tuyên bố "dùng súng săn với kẻ thù" năm 2019, hay cáo buộc phái đoàn Mỹ tạo không khí "nồng nặc mùi thuốc súng" tại Alaska năm 2021.

Jean-Pierre Cabestan, nhà khoa học chính trị tại Hong Kong, nhận xét những bình luận gay gắt mà Bắc Kinh vừa tung ra nhắm vào Nhật Bản chính là sự hồi sinh của phong cách này.

Không chỉ dừng lại ở Bộ Ngoại giao, Đại diện thường trực của Trung Quốc tại Liên Hợp Quốc Phó Thông cũng tham gia công kích, mô tả bình luận của bà Takaichi là "tồi tệ" và đặt dấu hỏi lớn về cam kết hòa bình của Nhật Bản trên mạng xã hội X. Bà Mao Ninh, phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Trung Quốc, cũng liên tục kêu gọi cộng đồng quốc tế giám sát ý đồ thực sự của Nhật Bản.

Trước cơn bão chỉ trích từ nước láng giềng, Tokyo chọn cách phản ứng khá kiềm chế. Ngoại trừ việc phản hồi về bài đăng của Tổng lãnh sự Tiết Kiếm, chính phủ Nhật Bản hầu như giữ im lặng trước các công kích. Chánh văn phòng Nội các Minoru Kihara cho biết chính phủ đang thực hiện các biện pháp tích cực nhưng sẽ kiềm chế bình luận về các nhận xét cá nhân.