Hàng nghìn người đang ồ ạt rời bỏ các hang ổ lừa đảo trực tuyến tại Campuchia trong một cuộc tháo chạy hỗn loạn. Thế nhưng, đằng sau cánh cửa tự do ấy không phải là đường về nhà, mà là một thực tại khốc liệt khác: không tiền bạc, không chốn dung thân và tương lai mịt mờ.
Khu phức hợp Prince, nơi chứa một tổ hợp tội phạm lớn, chuyên thực hiện các hành vi lừa đảo trực tuyến, đặc biệt là lừa đảo qua điện thoại, và từng được coi là địa bàn tội phạm lớn nhất Campuchia. Ảnh: KBS News

Đêm đầu tiên được đặt lưng xuống giường tại trại lưu trú của tổ chức từ thiện Caritas, Youga vui đến phát khóc. Dù chiếc giường ấy không có gối, cũng chẳng có chăn, nhưng với người đàn ông châu Phi này, đó là thiên đường so với những ngày tháng trước đó. Youga vừa trốn thoát khỏi một trung tâm lừa đảo tại thị trấn O'Smach (biên giới phía Bắc Campuchia giáp Thái Lan). Trước khi được tiếp nhận, anh đã phải ngủ vạ vật ngoài đường phố Phnom Penh suốt hai ngày. Trong túi Youga vẫn còn giữ chặt 100 USD – số tài sản cuối cùng mà anh không dám tiêu xài để phòng thân cho những bất trắc sắp tới.

Câu chuyện của Youga chỉ là một lát cắt nhỏ trong bức tranh khủng hoảng nhân đạo đang diễn ra. Theo các hình ảnh và video được Tổ chức Ân xá Quốc tế xác minh, các khu lừa đảo tại Campuchia đang tiến hành thả người hàng loạt. Động thái này diễn ra ngay sau khi Campuchia dẫn độ Trần Chí – ông trùm của một mạng lưới lừa đảo xuyên quốc gia – sang Trung Quốc, cùng tuyên bố cứng rắn của Thủ tướng Hun Manet coi việc chống tội phạm mạng là ưu tiên hàng đầu.

Tuy nhiên, sự "giải phóng" ồ ạt này đã đẩy hệ thống hỗ trợ xã hội vào tình trạng vỡ trận. Cơ sở của Caritas, nơi Youga đang tá túc, hiện hoạt động trong tình trạng quá tải nghiêm trọng. Với ngân sách bị cắt giảm mạnh và nhân sự chỉ còn lại 1/3, họ đã buộc phải từ chối hơn 300 lời cầu cứu. Mark Taylor, một chuyên gia về nạn buôn người, ví von tình cảnh hiện tại đau xót như việc "phân loại bệnh nhân cấp cứu" trong y tế.

Những người may mắn được vào trại – khoảng 150 người tính đến tuần trước – hầu như không có tài sản gì ngoài bộ quần áo trên người. Họ phải ngủ chen chúc trong phòng sinh hoạt chung, thiếu thốn chăn gối và đối mặt với nguy cơ thiếu lương thực trong những tuần tới.

Tình hình bên ngoài cánh cổng trại tị nạn càng bi đát hơn. Li Ling, một nhân viên cứu hộ, cho biết cô đang nắm trong tay danh sách hơn 200 người Uganda và Kenya đang tuyệt vọng tìm lối thoát. Cô đã phải bỏ tiền túi 1.000 USD để hỗ trợ chỗ ở tạm thời cho những trường hợp khẩn cấp nhất, nhưng sức người có hạn. "Đại sứ quán không có lộ trình giải quyết, các tổ chức quốc tế báo hết chỗ. Trách nhiệm cứ bị đùn đẩy qua lại tạo thành một vòng luẩn quẩn không lối thoát," Li chia sẻ.

Sự bế tắc này đã dẫn đến những hệ quả đau lòng: một số nạn nhân, vì không chịu nổi cảnh ngủ đường và đói khát, đã buộc phải quay trở lại làm việc cho chính những "địa ngục" mà họ vừa trốn thoát. Montse Ferrer, Giám đốc nghiên cứu khu vực của Tổ chức Ân xá Quốc tế, nhấn mạnh rằng hàng nghìn người sống sót sau sang chấn tâm lý đang bị bỏ mặc tự xoay xở giữa khung cảnh hỗn loạn.

Nguyên nhân sâu xa của cuộc khủng hoảng viện trợ này một phần đến từ sự gián đoạn tài chính. Caritas, đơn vị duy nhất tiếp nhận nạn nhân từ các khu lừa đảo, vốn dựa vào nguồn hỗ trợ từ USAID (Cơ quan Phát triển Quốc tế Mỹ) thông qua đối tác Winrock International. Tuy nhiên, dòng tiền 1,4 triệu USD dự kiến đã bị cắt đứt sau những thay đổi chính sách từ chính quyền Tổng thống Donald Trump hồi đầu năm ngoái. Tổ chức Di cư Quốc tế (IOM) cũng rơi vào tình cảnh tương tự khi ngân sách bị thu hẹp.

Về phía chính quyền sở tại, Campuchia bác bỏ các cáo buộc cho rằng họ bỏ mặc nạn nhân. Bộ trưởng Thông tin Neth Pheaktra khẳng định quy trình sàng lọc đang được thực hiện để phân loại rõ ràng giữa nạn nhân và tội phạm, đồng thời cam kết cung cấp nơi lưu trú, y tế và hỗ trợ hồi hương cho những người bị hại.

Trong khi các tranh cãi về trách nhiệm và nguồn vốn vẫn chưa ngã ngũ, những người như Youga vẫn đang mắc kẹt. Là người dân tộc Banyamulenge thường xuyên bị tấn công vũ trang tại quê nhà CHDC Congo, và không có đại sứ quán hỗ trợ trong khu vực, đường về nhà của anh gần như bế tắc. Từng là một sinh viên đại học với ước mơ đèn sách, giờ đây, sau khi sập bẫy việc làm "bao trọn chi phí" và chịu đựng những trận đòn roi vì từ chối đi lừa đảo, mong ước của Youga trở nên giản đơn đến xót xa: tìm được một chốn an toàn để làm lại cuộc đời một cách tử tế.