Tương lai của chương trình thuế quan khổng lồ do Tổng thống Donald Trump khởi xướng trong nhiệm kỳ hai đang bị đặt dấu hỏi lớn tại Tòa án Tối cao Mỹ. Các chuyên gia dự đoán, một phán quyết bất lợi từ Tòa án có thể thổi bùng một giai đoạn bất ổn mới, buộc các doanh nghiệp và nhà đầu tư toàn cầu phải đối mặt với viễn cảnh hỗn loạn chưa từng có.

Hơn 3/4 thuế quan đứng trước nguy cơ sụp đổ

Trong phiên tranh tụng căng thẳng vào ngày 5/11 (giờ địa phương), các thẩm phán Tòa án Tối cao đã bày tỏ sự hoài nghi sâu sắc về việc chính quyền Trump viện dẫn Đạo luật Quyền lực Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA) năm 1977 để áp đặt thuế quan toàn cầu. Đạo luật này chỉ cho phép Tổng thống điều tiết nhập khẩu trong các tình huống khẩn cấp quốc gia, nhưng lại không hề nhắc đến thuế quan.

Ông Damon Pike, chuyên gia thương mại và hải quan của BDO USA, nhận định rằng những chất vấn gay gắt từ Tòa cho thấy "các mức thuế theo IEEPA đang đứng trước nguy cơ bị bác bỏ."

Đây là một đòn giáng mạnh, bởi lẽ khoảng 3/4 tổng số thuế quan mà ông Trump ban hành trong nhiệm kỳ hai đều được áp dụng theo IEEPA. Ba nhóm thuế chính bị đe dọa bao gồm: mức tối thiểu 10% áp cho hầu hết các đối tác thương mại, mức cao hơn nhắm vào các "quốc gia gây rối," và các mức thuế riêng áp cho Trung Quốc, Canada, Mexico vì cáo buộc "tiếp tay" cho dòng chảy fentanyl vào Mỹ.

Theo chuyên gia Pike, ngoại trừ hai thẩm phán bảo thủ, hầu hết thành viên Tòa án đều tỏ ra hoài nghi về việc IEEPA trao cho Tổng thống quyền áp thuế "vô hạn" lên mọi sản phẩm nhập khẩu từ mọi quốc gia.

07-1762473371-that-bai-cua-ong-trump-co-the-khoi-mao-lan-song-hon-loan-thuong-mai-toan-cau.jpg
Thùng tài liệu liên quan đến vụ kiện Trump kiện V.O.S. Selections, Inc., trong sáng ngày 5/11

"Cơn ác mộng" hoàn thuế trị giá gần 90 tỷ USD

Nếu Tòa án Tối cao tuyên chính sách này vô hiệu, một câu hỏi pháp lý phức tạp và chưa từng có sẽ nảy sinh: Ai sẽ được hoàn lại số tiền thuế quan đã nộp?

Theo dữ liệu của Cơ quan Hải quan và Bảo vệ Biên giới Mỹ (CBP), chính phủ liên bang đã thu về gần 90 tỷ USD từ những khoản thuế đang bị kiện tính đến ngày 23/9.

Bản thân Tổng thống Trump cũng thừa nhận rằng nếu Tòa án bác bỏ chính sách của ông, "chúng tôi sẽ phải trả lại tiền." Thẩm phán Samuel Alito cũng bày tỏ sự sốt ruột muốn giải quyết sớm vấn đề này, cảnh báo rằng nếu để kéo dài, số tiền thuế tiếp tục tăng sẽ khiến việc hoàn trả càng thêm rối rắm.

Tuy nhiên, quá trình hoàn thuế được dự báo là phức tạp và kéo dài. Luật sư Neal Katyal, đại diện cho các doanh nghiệp khởi kiện, cho biết mặc dù các công ty khởi kiện sẽ được hoàn tiền tự động, phần lớn doanh nghiệp khác sẽ phải nộp hồ sơ hành chính riêng để đòi tiền – một quá trình được đánh giá là "phức tạp có thể kéo dài rất lâu."

Thậm chí, Tòa án Tối cao có thể "giới hạn phán quyết ở phạm vi tương lai," tức chỉ dừng việc thu thuế mới mà không xử lý hoàn thuế cũ. Ngược lại, Luật sư Joseph Spraragen cảnh báo nếu tòa không quy định hoàn thuế, hàng loạt vụ kiện mới sẽ bùng nổ vì các mức thuế này đã "bất hợp pháp" ngay từ khi chúng có hiệu lực.

Ông Spraragen dự đoán phương án khả thi nhất là Tòa án Tối cao chuyển vụ việc về Tòa Thương mại Quốc tế để hướng dẫn hủy bỏ thuế và xử lý hoàn trả qua hệ thống điện tử của CBP, nhưng quá trình này có thể kéo dài tới một năm. Ông nhấn mạnh: "Chính quyền sẽ không dễ dàng chấp nhận trả lại hàng chục tỷ USD đâu."

07-1762473371-that-bai-cua-ong-trump-co-the-khoi-mao-lan-song-hon-loan-thuong-mai-toan-cau.jpg
Luật sư Neal Katyal phát biểu trước báo giới bên ngoài Tòa án Tối cao Mỹ

Viễn cảnh bất định

Trong khi chính quyền Trump vẫn "rất lạc quan" về khả năng thắng kiện, giới phân tích đã chuẩn bị cho viễn cảnh thất bại.

Các chuyên gia thương mại, bao gồm ông Damon Pike, đều đồng thuận rằng nếu thua kiện IEEPA, chính quyền Trump sẽ nhanh chóng chuyển hướng sang các đạo luật thương mại khác để duy trì chương trình thuế quan.

Nhà phân tích Christopher Hodge của Natixis nhận định rằng thất bại này "chỉ là cú vấp tạm thời" vì Nhà Trắng có thể nhanh chóng dựa vào các cơ sở pháp lý khác, như Mục 232 (cho phép áp thuế với lý do an ninh quốc gia) hoặc Mục 122 (cho phép đánh thuế tạm thời 15% trong tối đa 150 ngày) để "mua thời gian" xây dựng mức thuế riêng cho từng đối tác lớn.

Tuy nhiên, mặt trái của quy trình thực thi mới là "sự rối rắm hành chính" và sự kéo dài của nó, khiến chính sách thương mại tiếp tục bị bao phủ trong "làn sương bất định." Sự bất ổn này có thể trở thành "lực cản với nền kinh tế," theo cảnh báo từ Thống đốc Cục Dự trữ Liên bang Stephen Miran.

Thậm chí, ông Hodge còn dự báo khả năng một vòng đàm phán thương mại mới có thể diễn ra vào năm 2026, càng làm triển vọng thương mại toàn cầu thêm u ám.

Tòa án Tối cao có thể đưa ra phán quyết bất cứ lúc nào, dù nhiệm kỳ làm việc kéo dài đến tháng 6 năm sau. Phía chính quyền Trump đang thúc giục tòa sớm đưa ra kết quả để có "sự rõ ràng pháp lý" cho nền kinh tế.