Thị trưởng New York cân nhắc bắt giữ Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu khi đặt chân đến Mỹ

Một cuộc đụng độ pháp lý và chính trị chưa từng có đang có nguy cơ bùng nổ ngay tại trung tâm tài chính nước Mỹ, khi người đứng đầu thành phố New York công khai bày tỏ ý định hiện thực hóa lệnh bắt giữ của Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC) nhắm vào Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu.

Tuyên bố gây bão của người đứng đầu New York

Trong bài phỏng vấn chấn động với tờ NY Times được đăng tải ngày 18/7, Thị trưởng New York Zohran Mamdani khẳng định: "Tôi tin rằng Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu phải bị đưa ra tòa ở The Hague. Ông ấy là tội phạm chiến tranh đã bị Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC) phát lệnh bắt". Là một chính trị gia thuộc cánh tả và nổi tiếng với những quan điểm chỉ trích Israel, ông Mamdani cho rằng đây không phải suy nghĩ cá nhân mà là quan điểm chung của rất nhiều người trước những hành động mà ông Netanyahu đã thực hiện trong nhiều năm qua.

Mục tiêu mà vị Thị trưởng này nhắm tới chính là thời điểm tháng 9 tới, khi cuộc họp Đại hội đồng Liên Hợp Quốc – sự kiện ngoại giao lớn quy tụ hàng loạt nhà lãnh đạo thế giới – được tổ chức tại trụ sở Liên Hợp Quốc đặt ở New York. Trước đó, ông Mamdani từng tuyên bố sẽ chỉ đạo lực lượng cảnh sát thành phố thực thi lệnh bắt đối với các nhà lãnh đạo nằm trong danh sách truy nã của ICC, bao gồm cả Thủ tướng Israel Netanyahu lẫn Tổng thống Nga Vladimir Putin.

Trước mắt, vị Thị trưởng thừa nhận bản thân vẫn chưa chắc chắn về việc liệu mình có đủ thẩm quyền pháp lý để ra lệnh cho Sở Cảnh sát New York bắt giữ lãnh đạo của một quốc gia khác hay không. Tuy nhiên, ông cho biết đang thảo luận rất nghiêm túc về vấn đề này với đội ngũ pháp lý của thành phố và kiên quyết khẳng định: "Chúng tôi sẽ làm bất cứ điều gì luật pháp cho phép làm tại thành phố New York".

Cơ sở cho động thái này bắt nguồn từ việc vào năm 2024, ICC (có trụ sở tại The Hague) tuyên bố họ có đầy đủ căn cứ hợp lý để quy trách nhiệm cho ông Netanyahu về các cáo buộc tội ác chiến tranh và tội ác chống lại loài người, liên quan trực tiếp đến chiến dịch quân sự của Israel tại Gaza. Chiến dịch này được quân đội Israel phát động nhằm chống lại nhóm vũ trang Hamas, sau khi nhóm này tiến hành cuộc tấn công vào Israel hồi tháng 10/2023.

Israel phản đòn đanh thép: "Nếu có ai bị bắt, đó chính là Thị trưởng New York"

Ngay sau khi thông tin trên được lan truyền, phía Israel đã lập tức đưa ra những phản ứng vô cùng gay gắt. Đại sứ Israel tại Liên Hợp Quốc, ông Danny Danon, đã đăng đàn trên mạng xã hội X để công kích dữ dội vị Thị trưởng New York. Ông Danon cho rằng, thay vì tập trung vào trách nhiệm quản lý thành phố và giải quyết làn sóng bài Do Thái đang ngày một leo thang tại địa phương, ông Mamdani lại chọn cách kích động sự thù địch và tạo ra những tin tức giật gân bằng cách nhắm vào Israel.

Nhà ngoại giao Israel quả quyết Thủ tướng Netanyahu chắc chắn vẫn sẽ tới New York theo đúng kế hoạch để phát biểu trước Đại hội đồng Liên Hợp Quốc, nhằm nói lên sự thật về nước Nga cũng như khẳng định quyền bảo vệ công dân bất khả xâm phạm của Israel. Đại sứ Danon cũng không ngần ngại gửi lời răn đe ngược lại: "Nếu có ai bị bắt, đó chính là Thị trưởng New York Zohran Mamdani".

Bản thân Thủ tướng Benjamin Netanyahu trong một chương trình phát thanh gần đây cũng lên tiếng cáo buộc ông Mamdani đang ủng hộ nhóm vũ trang Hamas, đồng thời thẳng thắn nhận xét: "Tôi nghĩ ông ta ghét nước Mỹ".

"Canh bạc liều lĩnh" dưới góc nhìn của các chuyên gia pháp lý

Mặc dù quyết tâm của Thị trưởng New York là rất lớn, song giới phân tích pháp lý lại bày tỏ sự hoài nghi sâu sắc về tính hợp pháp của một lệnh bắt giữ như vậy. Về mặt ngoại giao, Mỹ không phải là thành viên của ICC và hoàn toàn không công nhận thẩm quyền của cơ quan này. Thậm chí, chính quyền của Tổng thống Donald Trump gần đây còn đang ráo riết phát động một chiến dịch vận động nhằm gây áp lực buộc các quốc gia đồng minh phải rút khỏi ICC.

Phân tích sâu hơn về kịch bản này, giáo sư luật quốc tế Harold Hongju Koh tại Trường Luật Yale cho biết, nhờ vào quyền miễn trừ dành cho lãnh đạo quốc gia, Thủ tướng Israel hoàn toàn bất khả xâm phạm khi ở trong khuôn viên trụ sở Liên Hợp Quốc. Tuy nhiên, một kịch bản rủi ro hoàn toàn có thể xảy ra khi ông Netanyahu rời khỏi khu vực này và di chuyển bằng xe ô tô trong phạm vi thành phố New York.

Giáo sư Koh nhận định tình huống này không khác gì một "canh bạc liều lĩnh" giữa một bên là Thị trưởng New York và bên kia là Tổng thống Donald Trump cùng Thủ tướng Netanyahu. "Câu hỏi hiện tại là liệu Thủ tướng Israel có sẵn sàng đối mặt với tình huống rủi ro đó hay không. Và Thị trưởng New York cũng đối mặt với câu hỏi tương tự", chuyên gia luật quốc tế trường Yale đúc kết.