Thủ tướng Nhật Bản có động thái bất ngờ nhằm hạ nhiệt căng thẳng với Trung Quốc

Ngày 3/12, Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi đã phát biểu trước quốc hội, khẳng định: "Lập trường cơ bản của chính phủ Nhật Bản đối với Đài Loan vẫn giữ nguyên như đã nêu trong Tuyên bố chung Nhật - Trung năm 1972 và lập trường này chưa có bất kỳ thay đổi nào".

Tuyên bố chung năm 1972 là văn kiện then chốt, trong đó Bắc Kinh "tái khẳng định rằng Đài Loan là một bộ phận không thể tách rời khỏi lãnh thổ Trung Quốc", còn Tokyo "hoàn toàn hiểu rõ và tôn trọng lập trường đó". Văn kiện cũng nêu rõ Nhật Bản "duy trì vững chắc lập trường theo Điều 8 của Tuyên bố Potsdam", một hiệp ước pháp lý thường được Trung Quốc viện dẫn để ủng hộ chủ quyền đối với hòn đảo này.

Bình luận mới nhất của Thủ tướng Takaichi được đưa ra trong bối cảnh mối quan hệ giữa hai nước đang ở mức khủng hoảng. Gần một tháng trước, vào ngày 7/11, bà Takaichi từng phát biểu trước quốc hội rằng một cuộc tấn công nhằm vào Đài Loan có thể được coi là "tình huống đe dọa sống còn", buộc Tokyo phải cân nhắc hành động quân sự.

Phát biểu đó được xem là tuyên bố rõ ràng nhất từ một Thủ tướng Nhật Bản đương nhiệm về khả năng phản ứng quân sự trước sự cố Đài Loan, đánh dấu một bước chuyển lớn khỏi chính sách mơ hồ chiến lược mà Tokyo duy trì bấy lâu nay. Phát ngôn này đã khiến Bắc Kinh yêu cầu Thủ tướng Takaichi rút lại, điều mà bà đã từ chối thực hiện.

Tuy nhiên, tuyên bố ngày 3/12 được xem là một nỗ lực rõ ràng nhằm hạ nhiệt căng thẳng leo thang. Lập trường này cũng lặp lại tuyên bố của Ngoại trưởng Toshimitsu Motegi vào ngày 28/11 rằng lập trường cơ bản của chính phủ Nhật Bản "chính xác như đã nêu trong Tuyên bố chung năm 1972, không hơn không kém".

Dù vậy, những nỗ lực xoa dịu này vẫn chưa làm hài lòng Trung Quốc. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Lâm Kiếm hôm 1/12 đã chỉ trích cả phát biểu của Ngoại trưởng Motegi là "né tránh và qua loa", và rằng "Họ thậm chí còn không nhắc lại đầy đủ lập trường của phía Nhật Bản".

Ông Lâm Kiếm nhấn mạnh: "Nhật Bản chỉ nói suông trong khi hành động đơn phương và tùy tiện, điều này hoàn toàn không thể chấp nhận được đối với Trung Quốc".

Trung Quốc luôn coi Đài Loan là một phần lãnh thổ không thể tách rời và nhiều lần tuyên bố sẵn sàng sử dụng mọi biện pháp, kể cả vũ lực, để thống nhất hòn đảo, dù chủ trương chung vẫn là đối thoại và thống nhất trong hòa bình. Những diễn biến này cho thấy, dù Thủ tướng Takaichi đã có động thái nhượng bộ, căng thẳng ngoại giao giữa hai cường quốc vẫn còn nhiều phức tạp.