Sở hữu bằng tiến sĩ Đại học Princeton, từng có nghiên cứu được Ủy ban Nobel trích dẫn, Jack Weis vẫn chật vật tìm việc sau hơn 2.300 lần ứng tuyển trong hai năm, giữa lúc thị trường lao động Mỹ ngày càng khắc nghiệt.

Jack Weis tự mô tả mình là người thất nghiệp, phải sống dựa vào cha mẹ, dù sở hữu thành tích học tập đáng nể và đã kiên trì tìm kiếm công việc trong nhiều lĩnh vực. Câu chuyện của anh phản ánh những trở ngại mà người lao động có trình độ cao đang phải đối mặt khi cơ hội tuyển dụng ngày càng hạn chế.

Weis tốt nghiệp loại xuất sắc tại Đại học Rice trước khi theo học chương trình tiến sĩ tại Đại học Princeton năm 2018. Công trình nghiên cứu của anh từng được Ủy ban Nobel trích dẫn trong quá trình trao Giải Nobel Vật lý năm 2024.

Năm 2024, sau khi hoàn thành bằng tiến sĩ ngành kỹ thuật hóa học, Weis bắt đầu tìm kiếm công việc phù hợp với chuyên môn. Tuy nhiên, thời điểm này cũng trùng với giai đoạn nhiều doanh nghiệp thu hẹp tuyển dụng, sau làn sóng tuyển nhân sự mạnh mẽ trong đại dịch.

21-1792549378-tien-si-my-va-giac-mo-nghe-nghiep-dang-do-khi-rai-hon-2300-ho-so-xin-viec-van-bi-tu-choi
Jack Weis sống chung với bố mẹ trong suốt hai năm tìm việc. Ảnh: WSJ

Ban đầu, anh hướng đến các vị trí nghiên cứu khoa học tại những tập đoàn dược phẩm và chương trình nghiên cứu sau tiến sĩ danh tiếng ở các phòng thí nghiệm quốc gia. Với kiến thức về nguyên lý hóa học và tương tác phân tử, Weis kỳ vọng nền tảng học thuật sẽ giúp mình có lợi thế trên thị trường lao động.

Thực tế lại không như mong đợi. Phần lớn hồ sơ của anh không nhận được phản hồi, số còn lại thường kết thúc bằng những lời từ chối.

Không muốn tiếp tục giới hạn cơ hội trong lĩnh vực chuyên môn, Weis mở rộng tìm kiếm sang các ngành nghề khác, bao gồm kỹ thuật phần mềm, đồng thời chấp nhận làm việc ở những địa điểm xa hơn. Anh gửi hàng trăm hồ sơ qua các nền tảng tuyển dụng trực tuyến nhưng hầu như không được mời phỏng vấn.

Anh cũng chủ động kết nối với cựu sinh viên Đại học Princeton và Đại học Rice, theo dõi tin tuyển dụng trên tờ Salt Lake Tribune và các thông tin từ PitchBook để tìm kiếm những công ty khởi nghiệp vừa huy động được vốn đầu tư. Weis hy vọng các doanh nghiệp đang phát triển sẽ mang đến cơ hội việc làm phù hợp.

Thế nhưng, ngay cả khi ứng tuyển vào ngành chế biến thực phẩm, anh vẫn không nhận được phản hồi đáng kể. Sau hai năm kiên trì, tổng số hồ sơ Weis đã gửi vượt 2.300, trong khi công việc ổn định vẫn ngoài tầm với.

Tình cảnh của Weis diễn ra trong bối cảnh nhiều người Mỹ đánh giá cơ hội tìm được việc làm tốt đang trở nên hạn chế. Theo khảo sát của Gallup hồi tháng 8, chỉ 34% người được hỏi cho rằng thời điểm đó thuận lợi để tìm kiếm một công việc chất lượng.

Trong khi đó, một khảo sát do Trung tâm Nghiên cứu Pew công bố hồi tháng 9 cho thấy hơn 70% người Mỹ tham gia tin rằng trí tuệ nhân tạo (AI) sẽ khiến tổng số việc làm giảm xuống.

Câu chuyện của Weis cho thấy những khó khăn mà người trẻ có trình độ đại học phải đối mặt trong một thị trường lao động đang thay đổi. Trong khi đó, tình hình của nhóm lao động chân tay không có bằng cấp lại có những khác biệt.

Một nghiên cứu mới của Ngân hàng Dự trữ Liên bang Richmond cũng chỉ ra rằng những người từng đảm nhiệm các công việc ổn định nhưng có kỹ năng dễ bị AI thay thế đang gặp nhiều trở ngại hơn đáng kể khi tìm việc mới so với vài năm trước.

Một trong những nguyên nhân nằm ngay trong quy trình tuyển dụng. Khi doanh nghiệp phải xử lý hàng trăm hồ sơ, trong đó nhiều hồ sơ được tạo ra hoặc hỗ trợ bởi AI, các nhà tuyển dụng cũng sử dụng công nghệ này để sàng lọc ứng viên.

Điều đó tạo ra một vòng luẩn quẩn: ứng viên dựa vào AI để hoàn thiện hồ sơ, còn doanh nghiệp sử dụng AI để đánh giá những hồ sơ ấy. Với người tìm việc, việc vượt qua các hệ thống tuyển dụng tự động và những cuộc phỏng vấn một chiều do chatbot thực hiện ngày càng trở thành thách thức.

Weis đã cố gắng tìm cách tiếp cận trực tiếp những người có liên quan đến quá trình tuyển dụng, thay vì chỉ dựa vào các cổng thông tin trực tuyến. Tuy nhiên, ngay cả khi liên hệ được với cựu sinh viên Princeton, anh vẫn thường được hướng trở lại trang tuyển dụng của doanh nghiệp.

Anh lo ngại hồ sơ của mình sẽ tiếp tục mắc kẹt trong hệ thống mà không đến được tay người có quyền quyết định.

Tháng 1 năm nay, Weis cuối cùng cũng tìm được một công việc tại Mercor, công ty khởi nghiệp công nghệ chuyên thuê chuyên gia huấn luyện AI trong nhiều lĩnh vực nghề nghiệp khác nhau. Công việc mang lại cho anh mức thù lao 70 USD mỗi giờ.

Nhiệm vụ của Weis là xây dựng các câu hỏi về kỹ thuật hóa học, đưa chúng vào mô hình ngôn ngữ lớn, sau đó đánh giá câu trả lời do AI tạo ra và tìm cách cải thiện chất lượng phản hồi.

Khối lượng công việc không ổn định. Có tuần anh làm 20 giờ, nhưng cũng có tuần chỉ làm 4 giờ. Một số nhiệm vụ tương đối đơn giản, chẳng hạn yêu cầu AI giải thích vấn đề ở trình độ học sinh lớp 6. Những lúc khác, anh phải hướng dẫn hệ thống xử lý các thông số kỹ thuật, khiến công việc trở nên đơn điệu.

Tình hình ngày càng khó khăn khi khách hàng không còn giao đủ nhiệm vụ. Những ngày không có việc xuất hiện thường xuyên hơn, rồi kéo dài thành nhiều tuần.

Đến giữa tháng 3, Mercor chấm dứt hợp đồng với Weis. Anh biết tin qua một tin nhắn trong nhóm Slack có 810 thành viên.

Dù không có việc làm ổn định, Weis vẫn có một khoản tiết kiệm và một số khoản đầu tư nhờ thời gian sống cùng cha mẹ tại Salt Lake City. Anh cũng không phải gánh khoản nợ từ quá trình học tiến sĩ.

Hồi đầu năm, anh từng chia sẻ rằng các khoản đầu tư cổ phiếu liên tục tăng giá và bản thân không có gì để phàn nàn. Tuy nhiên, tình trạng thất nghiệp kéo dài vẫn khiến cha mẹ anh bất ngờ và lo lắng về khả năng con trai ổn định cuộc sống, xây dựng gia đình trong tương lai.

Tiến sĩ John Weis, cha của Jack, cho biết gia đình chưa bao giờ nghĩ con trai sẽ gặp nhiều khó khăn như vậy. Ông mô tả Jack là người từng đạt cấp bậc Eagle Scout trong phong trào hướng đạo, luôn sẵn lòng giúp đỡ người khác, quan tâm đến môi trường và có thể chất khỏe mạnh.

Sau nhiều lần tìm việc không thành, Weis bắt đầu cân nhắc những hướng đi khác. Anh đang xem xét khả năng theo học trường luật, đồng thời thử sức với ý tưởng khởi nghiệp sử dụng AI để thiết kế drone tích hợp tia laser, phục vụ việc tiêu diệt myrtle spurge, một loại cỏ dại xâm lấn.

“Tôi nghĩ nếu thực sự tin rằng bản thân có giá trị, tôi nên chủ động nắm bắt cơ hội”, Weis chia sẻ.

Bên cạnh những kế hoạch mới, anh vẫn tiếp tục nộp hồ sơ vào các chương trình học bổng mỗi khi có cơ hội phù hợp.

Gần đây, khi đăng nhập vào tài khoản ứng tuyển tại Phòng thí nghiệm Quốc gia Los Alamos, Weis phát hiện vị trí mà mình đã mong muốn theo đuổi từ năm 2024 cuối cùng đã có người đảm nhận.

Điều khiến anh thất vọng là trong suốt hai năm, trạng thái hồ sơ ứng tuyển của mình vẫn không thay đổi, tiếp tục hiển thị dòng chữ “Đang trong quá trình xem xét”.

Với hơn 2.300 hồ sơ đã gửi đi nhưng chưa tìm được công việc ổn định, hành trình của Jack Weis cho thấy bằng cấp cao và thành tích nghiên cứu nổi bật không phải lúc nào cũng bảo đảm một lối vào thuận lợi trên thị trường lao động.

QT (SHTT)