Từ đế chế trăm triệu USD đến cú sụp đổ chấn động của "thần đồng kinh doanh" Phố Wall

aA

Barry Minkow bắt đầu con đường kinh doanh từ năm 1982 khi mới 15 tuổi với dịch vụ giặt thảm mang tên ZZZZ Best hoạt động trong gara của cha mẹ tại Reseda, Los Angeles. Chỉ với ba nhân viên và bốn chiếc điện thoại, công ty nhanh chóng được xây dựng như một câu chuyện khởi nghiệp truyền cảm hứng.

Trong giai đoạn đầu, Barry gặp khó khăn về tài chính và tìm cách duy trì hoạt động bằng nhiều hành vi gian lận như lừa đảo séc, đánh cắp tài sản, dàn dựng các vụ đột nhập và thực hiện những giao dịch thẻ tín dụng trái phép. Khi ZZZZ Best cần thêm nguồn vốn để mở rộng, Barry chuyển hướng sang lĩnh vực phục hồi các công trình bị hư hại do hỏa hoạn hoặc ngập nước, vốn có giá trị hợp đồng lớn hơn nhiều so với dịch vụ giặt thảm.

Theo các báo cáo tài chính của công ty, mảng phục hồi nhanh chóng trở thành nguồn thu chủ lực, chiếm phần lớn doanh thu. Tuy nhiên, nhiều hợp đồng trong số đó chỉ tồn tại trên giấy tờ. Barry cùng các cộng sự đã dựng lên một hệ thống hợp đồng giả thông qua Interstate Appraisal Services do Thomas Padgett điều hành nhằm tạo vỏ bọc hợp pháp cho những dự án không có thật.

23-1784775963-tu-de-che-tram-trieu-usd-den-cu-sup-do-chan-dong-cua-than-dong-kinh-doanh-pho-wall — Barry Minkow. Ảnh: Guardianlv

Những khoản doanh thu và lợi nhuận ảo giúp ZZZZ Best tạo dựng hình ảnh một doanh nghiệp tăng trưởng vượt bậc, qua đó tiếp cận hàng triệu USD tiền vay, thư tín dụng và huy động vốn từ thị trường chứng khoán. Trong khi đó, hoạt động kinh doanh giặt thảm có thật với nhân viên, khách hàng và quảng cáo truyền hình trở thành lớp vỏ che giấu các hành vi gian dối phía sau.

Đầu năm 1986, ZZZZ Best sáp nhập với Morningstar Investments để trở thành công ty đại chúng. Giá cổ phiếu liên tục tăng, có thời điểm đạt 18,375 USD, đưa giá trị thị trường của doanh nghiệp vượt 200 triệu USD. Barry khi ấy được xem là một trong những doanh nhân trẻ thành công nhất với khối tài sản trên giấy lên tới hàng chục, thậm chí hơn 100 triệu USD.

Bước ngoặt xảy ra vào năm 1987 khi Los Angeles Times điều tra các khoản phí thẻ tín dụng bất thường mà ZZZZ Best thu của khách hàng. Nhiều người phản ánh bị tính số tiền cao gấp nhiều lần giá trị dịch vụ thực tế. Bài điều tra được công bố đã khiến cổ phiếu công ty lao dốc, đồng thời kéo theo việc ngân hàng đầu tư Drexel Burnham Lambert rút khỏi kế hoạch tài trợ và công ty kiểm toán Ernst & Whinney chấm dứt vai trò kiểm toán.

Khi những dự án phục hồi trị giá hàng triệu USD bị đặt dấu hỏi, quá trình điều tra sâu hơn đã phơi bày hệ thống doanh thu và hợp đồng giả. Ngày 2/7/1987, Barry tuyên bố từ chức với lý do sức khỏe. Chỉ vài ngày sau, ZZZZ Best thông báo nộp đơn xin bảo hộ phá sản và thừa nhận có dấu hiệu gian lận trong mảng phục hồi bảo hiểm. Giá cổ phiếu từ mức đỉnh 18,375 USD rơi xuống chỉ còn 75 cent vào ngày doanh nghiệp nộp đơn phá sản.

Đến cuối năm 1988, bồi thẩm đoàn liên bang kết luận Barry phạm 57 tội danh liên quan đến gian lận. Tháng 3/1989, ông bị tuyên phạt 25 năm tù và phải bồi thường 26 triệu USD cho các nhà đầu tư.

Sau khi được trả tự do sớm vào năm 1995, Barry tuyên bố hoàn lương, trở thành mục sư và thành lập một công ty chuyên điều tra gian lận. Tuy nhiên, năm 2009, ông tiếp tục bị cáo buộc thao túng cổ phiếu của một công ty xây dựng nhà ở bằng cách công bố thông tin sai lệch sau khi bán khống cổ phiếu.

Barry nhận tội và năm 2011 bị tuyên 5 năm tù, đồng thời phải bồi thường hơn 583 triệu USD. Khi đang chấp hành án, ông tiếp tục nhận tội biển thủ hơn 3 triệu USD từ nhà thờ và các tín đồ, bao gồm giả mạo chữ ký, sử dụng tiền quyên góp cho mục đích cá nhân và lừa quyên góp cho một bệnh viện không tồn tại tại Sudan. Năm 2014, Barry bị tuyên thêm 5 năm tù và phải bồi thường 3,4 triệu USD.

Barry được trả tự do vào ngày 6/6/2019. Hành trình từ một doanh nhân trẻ được tung hô đến nhân vật nhiều lần vướng vòng lao lý đã trở thành đề tài của bộ phim "Con Man" (2018) và loạt phim tài liệu "King of the Con" (2022).