Sau giai đoạn tạm lắng, Iran bất ngờ phát động một cuộc tấn công nhằm vào lực lượng Mỹ, đánh dấu sự thay đổi đáng chú ý trong cách tiếp cận của Tehran và làm dấy lên nguy cơ căng thẳng tại Trung Đông tiếp tục leo thang.

Khác với những lần đáp trả sau các đòn tấn công từ Washington, lần này Iran là bên chủ động khơi lại giao tranh. Theo đánh giá của nhiều nhà phân tích, động thái này phản ánh việc Tehran sẵn sàng sử dụng sức mạnh quân sự để tạo lợi thế và định hình cục diện theo tính toán của mình.

Diễn biến mới cũng kéo theo những cảnh báo cứng rắn từ phía Mỹ. Tổng thống Donald Trump tuyên bố Washington sẽ đáp trả mạnh mẽ và Iran sẽ phải gánh chịu hậu quả nặng nề nếu tiếp tục các hành động quân sự.

Tuy nhiên, giới quan sát cho rằng Tehran đã lường trước nguy cơ này khi quyết định phóng tên lửa, đồng nghĩa với việc chấp nhận khả năng Mỹ sẽ nối lại các chiến dịch không kích.

Ông Trump từng cho rằng việc ngừng bắn trước đó diễn ra theo đề nghị từ phía Iran nhằm tạo điều kiện cho các cuộc đàm phán. Dẫu vậy, Tehran chưa từng công khai xác nhận sẽ tham gia giai đoạn ngừng bắn, dù một quan chức cấp cao của nước này từng cho biết các lực lượng vũ trang đã quyết định tạm thời không tiến hành các hoạt động quân sự. Vì thế, việc Iran bất ngờ nối lại các cuộc tấn công càng thu hút sự chú ý của dư luận quốc tế.

31-1785453050-vi-sao-iran-chu-dong-noi-lai-giao-tranh-voi-my
Iran thề không lùi bước. Ảnh: WANA

Theo CNN, chỉ vài giờ sau khi phát đi tín hiệu cho thấy sẽ đáp lại sự kiềm chế từ phía Mỹ, Iran đã chuyển sang tấn công các mục tiêu liên quan đến lực lượng Mỹ. Điều này được xem là dấu hiệu cho thấy giới lãnh đạo Iran chấp nhận gia tăng sức ép, bất chấp nguy cơ phải đối mặt với các đợt không kích mới.

Nhà nghiên cứu Hamid Reza Azizi thuộc Viện Các vấn đề quốc tế và an ninh Đức (SWP) nhận định trên mạng xã hội X rằng chiến lược của Tehran dường như đã thay đổi đáng kể. Theo ông, Iran hiện sẵn sàng chủ động ra tay trước nếu đánh giá đây là lựa chọn khả thi nhất để đối phó với các mối đe dọa.

Đáng chú ý, cuộc tấn công diễn ra ngay sau cuộc gặp giữa Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu và Tổng thống Donald Trump tại Washington. Trước đó không lâu, Bộ trưởng Quốc phòng Israel Katz từng tuyên bố Israel muốn tấn công cơ sở hạ tầng năng lượng của Iran nhưng kế hoạch này đã bị chính quyền Mỹ ngăn cản.

Theo ông Azizi, thời điểm diễn ra vụ tấn công nhiều khả năng mang thông điệp chính trị, đồng thời cho thấy Tehran muốn phát đi tín hiệu rằng họ sẵn sàng tiến hành các đòn phủ đầu nếu nhận thấy nguy cơ xung đột sắp xảy ra.

Căng thẳng tiếp tục gia tăng khi sau vụ việc tại Jordan, quân đội Mỹ phối hợp với Ảrập Xêút tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào những nhóm dân quân được Iran hậu thuẫn tại Iraq. Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cho biết chiến dịch này không phải hành động trả đũa vụ tấn công ở Jordan mà là phản ứng trước hơn 30 vụ tập kích bằng máy bay không người lái nhằm vào lực lượng Mỹ và cơ sở hạ tầng năng lượng của Ảrập Xêút trong vòng 72 giờ trước đó.

Những diễn biến liên tiếp cho thấy phạm vi xung đột đang ngày càng mở rộng. Trong khi đó, Ảrập Xêút cũng đối mặt với áp lực từ nhiều hướng, bao gồm lực lượng Houthi tại Yemen, các nhóm dân quân được Iran hậu thuẫn ở Iraq và chính Tehran.

Danny Citrinowicz, nhà nghiên cứu cấp cao tại Viện Nghiên cứu An ninh quốc gia Israel (INSS), nhận định thách thức lớn đối với Mỹ và các đồng minh vùng Vịnh là Iran cùng các lực lượng đồng minh vẫn kiên định theo đuổi những mục tiêu chiến lược mà họ xem là lợi ích cốt lõi.

Theo ông, Tehran tiếp tục coi việc duy trì ảnh hưởng tại eo biển Hormuz là yếu tố quan trọng trong chiến lược an ninh, trong khi lực lượng Houthi cũng tuyên bố sẽ chưa dừng chiến dịch nếu lệnh phong tỏa do Ảrập Xêút dẫn đầu vẫn còn được duy trì.

Quan điểm này cũng được Thứ trưởng Ngoại giao Iran Kazem Gharibabadi nhấn mạnh trong cuộc phỏng vấn với truyền hình quốc gia Iran được công bố chỉ vài giờ trước vụ tấn công ở Jordan. Ông cho biết dù Iran đã chấp nhận ngừng bắn, nước này sẽ không do dự nối lại các hành động quân sự nếu chủ quyền đối với eo biển Hormuz bị thách thức.

Theo ông Gharibabadi, Tehran không thể coi mình là bên chiến thắng nếu eo biển Hormuz quay trở lại trạng thái như trước khi xung đột xảy ra. Ông khẳng định tuyến hàng hải chiến lược này đã trở thành một phần quan trọng trong an ninh quốc gia và được xem là công cụ phòng thủ của Iran.

Giải thích về quyết định chấp nhận nguy cơ tái bùng phát giao tranh khi tấn công các tàu thương mại trong thời gian ngừng bắn, ông Gharibabadi cho rằng Tehran xem những nỗ lực của Oman và Mỹ nhằm xây dựng tuyến hàng hải thay thế qua eo biển Hormuz là "lằn ranh đỏ". Theo ông, nếu tuyến đường này đi vào hoạt động, khả năng thực thi chủ quyền của Iran tại khu vực sẽ bị suy giảm đáng kể và ảnh hưởng lâu dài đến lợi ích an ninh của nước này.