Xung đột Mỹ - Iran kéo dài khiến các nước vùng Vịnh lo ngại khủng hoảng sẽ trở thành trạng thái bình thường mới, từ đó thúc đẩy hàng loạt phương án nhằm giảm phụ thuộc vào eo biển Hormuz.

Tổng thống Mỹ Donald Trump gần đây tuyên bố quân đội nước này đang hộ tống "hàng triệu" thùng dầu đi qua eo biển Hormuz, tuyến hàng hải từng vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu khí toàn cầu trước khi xung đột Iran bùng phát.

Tuy nhiên, dữ liệu từ các công ty theo dõi hàng hải cho thấy lượng tàu thuyền qua eo biển vẫn rất hạn chế. Nguy cơ từ Iran khiến nhiều chủ tàu tiếp tục thận trọng, bất chấp tuyên bố của Washington.

14-1789352921-vung-vinh-gap-rut-dung-ke-hoach-b-khi-xung-dot-my-iran-keo-dai
Khu vực eo biển Hormuz tiếp tục là điểm nóng cạnh tranh giữa Mỹ và Iran. Ảnh: KNN 

Trong khi đó, xung đột giữa Mỹ và Iran chưa cho thấy dấu hiệu hạ nhiệt. Washington và Tehran đều duy trì lập trường cứng rắn, không bên nào muốn bị xem là bên thất bại.

Chính quyền ông Trump hiện tập trung sử dụng biện pháp phong tỏa các cảng biển Iran cùng những lệnh trừng phạt kinh tế nhằm tạo sức ép buộc Tehran nhượng bộ. Dù vậy, giới chuyên gia vẫn hoài nghi về khả năng các biện pháp gây áp lực kinh tế có thể khiến chính quyền Iran đầu hàng.

Tình thế này đặt các nước vùng Vịnh trước bài toán khó. Mỹ là đối tác an ninh quan trọng, trong khi Iran lại là quốc gia láng giềng có quan hệ kinh tế chặt chẽ với nhiều nước trong khu vực.

Majed al-Ansari, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Qatar kiêm cố vấn Thủ tướng Qatar Mohammed bin Abdulrahman Al Thani, ngày 7/9 cảnh báo mối đe dọa lớn đối với vùng Vịnh hiện nay là "việc bình thường hóa cuộc khủng hoảng".

Phát biểu tại Diễn đàn Hili ở Abu Dhabi, thủ đô Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), ông cho rằng cuộc xung đột đang dần không còn được nhìn nhận như một cuộc khủng hoảng có thời điểm bắt đầu và kết thúc.

"Đây không còn được xem là một cuộc khủng hoảng tạm thời, có điểm bắt đầu và kết thúc. Ngày càng có nhiều người coi đây là trạng thái bình thường mới", ông Al-Ansari nói.

Trong bối cảnh Mỹ tiếp tục gia tăng sức ép kinh tế với Iran, giới chức UAE và Qatar cho rằng các nước vùng Vịnh không thể chỉ dựa vào chiếc ô an ninh của Washington. Việc mở rộng các mối quan hệ chiến lược đang trở thành một lựa chọn cần thiết.

Ông Anwar Gargash, cố vấn ngoại giao của Tổng thống UAE, nhấn mạnh tự chủ chiến lược không có nghĩa là tách khỏi các đồng minh. Theo ông, quan hệ đối tác lâu đời với Mỹ vẫn là trụ cột an ninh quan trọng, trong khi tăng cường tự chủ và duy trì liên minh với Washington có thể song song tồn tại.

Ông Gargash cũng cho rằng Iran vẫn là một nước láng giềng mà UAE phải duy trì quan hệ do yếu tố địa lý. Tuy nhiên, ông phân biệt giữa việc khôi phục một mối quan hệ cần thiết với Tehran và khôi phục lòng tin đã mất.

Theo ông, việc đầu tiên là cần thiết, còn việc thứ hai sẽ khó khăn hơn nhiều.

Một số nước vùng Vịnh đang tìm cách khai thác những tuyến vận tải ít phụ thuộc vào eo biển Hormuz. UAE, Arab Saudi và Oman có thể tận dụng các cảng nằm ngoài eo biển, kết nối với biển Arab và xa hơn là Ấn Độ Dương để duy trì xuất khẩu dầu cũng như nhập khẩu hàng hóa.

Trong khi đó, Kuwait, Qatar và Bahrain chịu sức ép lớn hơn bởi không có cảng hoặc đường biên giới trên bộ đủ khả năng giúp họ tránh eo biển Hormuz.

Qatar đặc biệt đối mặt với nguy cơ đối với ngành khí tự nhiên hóa lỏng (LNG). Ông Al-Ansari cảnh báo chỉ những máy bay không người lái (UAV) của Iran cũng có thể đe dọa nguồn cung LNG của Qatar, vốn chiếm 20% nguồn cung toàn cầu.

Vì vậy, việc chuẩn bị một "kế hoạch B" ngày càng được xem là yêu cầu cấp thiết đối với các quốc gia vùng Vịnh.

Mohammed Baharoon, tổng giám đốc trung tâm nghiên cứu B'huth tại Dubai, cho biết ngành công nghiệp quốc phòng đang được mở rộng trên khắp khu vực. Các nước vùng Vịnh cũng tìm kiếm thêm đối tác như Ukraine, Thổ Nhĩ Kỳ và Hàn Quốc để chuẩn bị cho tương lai.

Theo ông Baharoon, nếu trước đây trọng tâm là phòng thủ và răn đe thì hiện nay các nước còn hướng tới việc phát triển năng lực tấn công.

Ông cho biết khi UAE triển khai một hệ thống phòng thủ do Trung Quốc sản xuất tại Bahrain, nơi liên tục trở thành mục tiêu của UAV và tên lửa Iran, Mỹ không có động thái phản đối.

"Mọi quốc gia đều đang chuẩn bị một kế hoạch B. Chúng tôi hiểu rằng cuộc sống không thể dừng lại", Nasser Hassan Al Shaikh, cựu quan chức UAE kiêm doanh nhân, nhận định.

Nỗ lực giảm phụ thuộc vào Hormuz cũng đang được thể hiện qua những dự án hạ tầng mới.

Tập đoàn DP World, đơn vị vận hành cảng siêu trọng Jebel Ali ở Dubai, hồi tháng 7 công bố kế hoạch xây dựng hai cảng nước sâu mới tại Fujairah, khu vực nằm ngoài eo biển Hormuz.

Trong khi đó, Công ty Dầu khí Quốc gia Abu Dhabi (ADNOC) đẩy nhanh tiến độ tuyến đường ống dẫn dầu dài khoảng 515 km, dự kiến vận hành trong năm tới, đồng thời thúc đẩy dự án đường sắt kết nối.

Tại UAE, lượng hàng qua cảng Khorfakkan cũng tăng mạnh. Những ngày gần đây, từng đoàn xe tải nối dài, ùn tắc trên các tuyến đường men theo sườn núi hướng về cảng.

Farid Belbouab, CEO của Gulftainer, đơn vị vận hành cảng Khorfakkan, cho biết số container cảng xử lý mỗi tuần đã tăng lên 70.000, so với khoảng 8.000 trước chiến tranh.

Ông Belbouab khẳng định mục tiêu không phải xây dựng một tuyến đường hoàn toàn thay thế eo biển Hormuz, mà là giảm đáng kể mức độ phụ thuộc vào tuyến hàng hải này.

QT (SHTT)