Mặt trận ngoại giao quốc tế đang đổ dồn sự chú ý về khu nghỉ dưỡng Bürgenstock bên hồ Lucerne (Thụy Sĩ), nơi vừa diễn ra ngày làm việc đầu tiên của vòng đàm phán trực tiếp đầy kịch tính giữa Mỹ và Iran.

Kéo dài liên tục hơn 10 giờ đồng hồ và xuyên qua nửa đêm, cuộc đối thoại cân não này đã khép lại ngày thảo luận thứ nhất với những tiến triển tích cực ban đầu, dù bầu không khí thương lượng có những lúc bị đẩy lên mức vô cùng căng thẳng do những bất đồng sâu sắc mang tính lịch sử.

Việc hai bên nhất trí tiếp tục bước sang ngày làm việc thứ hai cho thấy cả Washington và Tehran ở thời điểm hiện tại đều đang đặt ưu tiên cho con đường ngoại giao, thay vì để các xung đột phức tạp leo thang vượt tầm kiểm soát.

Dam phan my - iran keo dai hon 10 gio, xuat hien tin hieu tich cuc dau tien hinh anh 1
Bộ trưởng Ngoại giao Iran Abbas Araqchi và Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammed Bagher Ghalibaf cùng phái đoàn Iran tại Hội nghị thượng đỉnh ở Thụy Sĩ. Ảnh: Reuters.

Yêu cầu đóng cửa với truyền thông và bước khởi đầu xây dựng

Tính chất nhạy cảm và phức tạp của hồ sơ ngoại giao Mỹ - Iran đã được thể hiện ngay từ những phút đầu tiên khi phiên họp chuẩn bị diễn ra. Trước khi bước vào phòng họp chính thức, Ngoại trưởng Iran đã có cuộc gặp riêng với Thủ tướng Pakistan để thông báo một quyết định cứng rắn: Phái đoàn Tehran sẽ tuyệt đối không tham gia phiên làm việc nếu các cơ quan truyền thông và báo chí vẫn hiện diện tại khu vực đàm phán. Chỉ sau khi các phát biểu khai mạc khép lại và phóng viên rút đi, đại biểu của Iran mới chính thức ngồi vào bàn thảo luận cùng phía Mỹ và các quốc gia trung gian.

Theo các nguồn tin trực tiếp từ cuộc họp, vòng trao đổi đầu tiên đã diễn ra tương đối khả quan. Những tuyên bố mở màn của hai bên được đưa ra trong một bầu không khí mang tính xây dựng cao. Tuy nhiên, cục diện phòng đàm phán đã nhanh chóng bị đảo lộn và trở nên phức tạp sau khi các phát biểu cùng loạt bài đăng trên mạng xã hội của Tổng thống Mỹ Donald Trump xuất hiện. Những động thái này từ người đứng đầu Nhà Trắng đã trực tiếp châm ngòi cho nhiều thời điểm căng thẳng tột độ giữa phái đoàn hai nước ngay trong phòng họp.

Mặc cả trên bàn cân: Hạt nhân, dầu mỏ và an ninh hàng hải

Bất chấp những áp lực và sự cố ngoài lề, chương trình nghị sự cốt lõi của cuộc đàm phán vẫn được các bên bám sát một cách nghiêm túc. Các nội dung nghị sự bao gồm bốn vấn đề then chốt: Tình hình an ninh tại Lebanon, quyền tự do hàng hải qua eo biển chiến lược Hormuz, chương trình hạt nhân của Iran và các biện pháp trừng phạt kinh tế từ phía Mỹ.

Trong khi phái đoàn Mỹ đến Thụy Sĩ với kỳ vọng lớn là phải đạt được một bước tiến đáng kể liên quan đến việc kiểm soát hồ sơ hạt nhân của Tehran, thì các nguồn tin từ phía Iran lại tiết lộ những kết quả khả quan bước đầu đã nhen nhóm xuất hiện. Cụ thể, các cuộc thảo luận sâu về chương trình hạt nhân, khả năng nới lỏng một phần các lệnh trừng phạt kinh tế và hoạt động xuất khẩu dầu mỏ của Iran đã mang lại một số tín hiệu tích cực cho cả hai bên.

Mặc dù vậy, giới quan sát quốc tế nhận định rằng rào cản lớn nhất ngăn một dòng chảy đột phá xuất hiện lúc này vẫn là sự thiếu thốn lòng tin trầm trọng, hệ quả từ nhiều năm đối đầu gay gắt giữa hai quốc gia. Điểm sáng lớn nhất là các bên trung gian đều đồng loạt đánh giá ngày làm việc đầu tiên là một nỗ lực mang tính xây dựng cao, bởi cả Mỹ và Iran đều thể hiện bản lĩnh khi duy trì được đối thoại trực tiếp, bất chấp hàng loạt sức ép nặng nề từ bối cảnh bên ngoài.

Chờ đợi bước ngoặt trong ngày làm việc thứ hai

Theo ghi nhận từ các nguồn tin ngoại giao, tính đến thời điểm 1h13 sáng ngày 22/6 theo giờ địa phương tại Thụy Sĩ (tức khoảng 6h13 cùng ngày theo giờ Việt Nam), ánh đèn tại khu nghỉ dưỡng Bürgenstock vẫn sáng và các cuộc thảo luận chuyên sâu vẫn đang được các phái đoàn nỗ lực tiến hành.

Sự kiên trì này là bước đệm cho ngày đàm phán thứ hai, dự kiến tiếp tục diễn ra trong ngày 22/6. Tại phiên làm việc tiếp theo này, các nhà ngoại giao của Mỹ và Iran sẽ tiếp tục lao vào cuộc bốc tách, tìm kiếm giải pháp cho các nút thắt chưa có lời giải bao gồm: Cơ chế giảm căng thẳng toàn diện tại Lebanon, bảo đảm an ninh hàng hải tại eo biển Hormuz, tương lai chương trình hạt nhân Iran và lối mở cho hoạt động xuất khẩu dầu mỏ.

Dù một kết quả đột phá mang tính lịch sử vẫn còn ở phía trước, nhưng việc hai bên chấp nhận kéo dài thời gian đàm phán sang ngày thứ hai là minh chứng rõ ràng nhất cho thấy cả Washington và Tehran đều đang nỗ lực kiềm chế, lựa chọn bàn đàm phán làm nơi phân định thay vì đẩy khu vực vào một vòng xoáy căng thẳng mới.