Bàn cờ địa chính trị thế giới vừa đón nhận một cú sốc lớn khi Iran bất ngờ ra tuyên bố đóng cửa eo biển Hormuz – yết hầu hàng hải cốt tử quyết định dòng chảy dầu mỏ của toàn cầu.

Quyết định cứng rắn này được phía Tehran đưa ra vào ngày 20/6, tạo nên một nghịch lý đầy kịch tính khi nó diễn ra ngay vào thời điểm phái đoàn ngoại giao của quốc gia Hồi giáo này đang chuẩn bị lên đường sang Thụy Sĩ để tham gia cuộc đàm phán mang tính bước ngoặt với Mỹ.

Động thái quân sự táo bạo này không chỉ đẩy nhiệt độ tại Trung Đông lên mức báo động mà còn đặt các nỗ lực ngoại giao quốc tế vào một thử thách sinh tử.

Tuyên bố đóng cửa "mạch máu" dầu mỏ thế giới và lý do từ Tehran

Theo các thông tin được truyền thông nhà nước Iran đăng tải đồng loạt vào ngày 20/6, Bộ chỉ huy quân sự nước này đã chính thức phát đi thông điệp phong tỏa eo biển Hormuz đối với tất cả các hoạt động lưu thông của tàu thuyền. Lý do được Tehran đưa ra là nhằm phản ứng trước việc Israel bị cáo buộc liên tục có các hành động vi phạm lệnh ngừng bắn tại khu vực miền Nam Lebanon. Đồng thời, Iran cũng thẳng thắn cáo buộc Mỹ đã quay lưng, "không chịu thực hiện" điều khoản đầu tiên trong bản thỏa thuận sơ bộ được thiết lập trước đó nhằm chấm dứt cuộc chiến.

Iran anh 1
Miền nam Lebanon sau một cuộc tấn công của Israel. Ảnh: Reuters.

Đài truyền hình quốc gia Iran (IRIB) đã dẫn lại thông cáo chính thức mang tính răn đe của Bộ chỉ huy trung tâm Khatam al-Anbiya. Cơ quan này nhấn mạnh: "Trước thiện chí không được đáp lại từ phía Mỹ và việc Washington rõ ràng vi phạm các cam kết khi không thực hiện điều khoản đầu tiên của bản ghi nhớ chấm dứt chiến tranh, đồng thời để đáp trả những hành động liên tục vi phạm lệnh ngừng bắn tại miền Nam Lebanon, chúng tôi tuyên bố eo biển Hormuz sẽ bị đóng cửa đối với hoạt động lưu thông của các tàu thuyền".

Trong khi đó, đại diện Bộ Ngoại giao Iran khẳng định nước này luôn duy trì đầy đủ và nghiêm túc các nghĩa vụ đã cam kết. Phía bên kia chiến tuyến – tức Mỹ – phải có trách nhiệm tối cao trong việc gây áp lực buộc Israel phải chấm dứt ngay lập tức các cuộc tấn công nhắm vào đất đất nước Lebanon. Theo hãng thông tấn bán chính thức Fars News, dù lệnh phong tỏa đã được ban bố, cơ quan ngoại giao Iran cho biết phái đoàn của họ vẫn sẽ sớm lên đường tới Thụy Sĩ để tập trung bám sát, theo dõi và yêu cầu đối phương phải thực thi đúng những gì đã ký kết.

Mỹ xác nhận phái đoàn cấp cao đã có mặt tại Thụy Sĩ để gỡ nút thắt

Ở phía bên kia bán cầu, chính phủ Mỹ cũng đã có những động thái xác nhận về tính chất khẩn cấp của tiến trình ngoại giao này. Phát biểu vào sáng ngày 20/6 trên kênh truyền hình Fox News, Phó tổng thống Mỹ JD Vance xác nhận các cuộc đàm phán tại Thụy Sĩ đang được xúc tiến một cách khẩn trương. Bản thân ông cũng đã phải hủy bỏ một chuyến công du dự kiến vào tối ngày 19/6 để chuẩn bị lên đường bay sang Thụy Sĩ trong vài ngày tới nhằm trực tiếp tham gia vào vòng đối thoại.

Nhà lãnh đạo Mỹ cũng thẳng thắn chia sẻ về những phức tạp hậu trường của chuyến đi: "Việc điều phối các cuộc gặp luôn rất phức tạp, đặc biệt là các thủ tục và nghi thức ngoại giao. Thành thật mà nói, tôi không quá am hiểu những vấn đề này vì chưa bao giờ thực sự quan tâm nhiều đến các nghi thức ngoại giao".

Đáng chú ý, Phó tổng thống JD Vance tiết lộ rằng hai nhân vật vô cùng quyền lực trong bộ máy của Mỹ là ông Jared Kushner (con rể của Tổng thống Donald Trump) và Đặc phái viên Mỹ về Trung Đông Steve Witkoff hiện đã có mặt tại Thụy Sĩ từ nhiều giờ trước. Bộ đôi này đang tích cực xử lý các vấn đề mang tính kỹ thuật của tiến trình đàm phán và các báo cáo ban đầu gửi về vào sáng nay cho thấy mọi việc đang diễn ra tương đối thuận lợi.

Mặc dù tình hình trên thực địa đang vô cùng căng thẳng với lệnh phong tỏa eo biển từ Iran, các bên liên quan vẫn đang nỗ lực níu giữ cơ hội đối thoại cuối cùng. Theo kế hoạch được phía Mỹ tiết lộ, thời điểm chính thức bước vào các cuộc gặp trực tiếp sẽ được ấn định ngay sau khi các nhân vật chủ chốt thuộc phái đoàn Iran, cùng với đại diện của hai quốc gia trung gian là Qatar và Pakistan đặt chân đến Thụy Sĩ.

"Điều đó có thể diễn ra sớm nhất là vào ngày mai, nhưng các hoạt động ngoại giao luôn có những yếu tố thay đổi vào phút chót", Phó tổng thống Mỹ Vance thận trọng nhận định. Giới quan sát toàn cầu hiện đang nín thở chờ đợi xem liệu những cái đầu lạnh tại Thụy Sĩ có thể tìm ra giải pháp tháo gỡ ngòi nổ tại eo biển Hormuz trước khi một cuộc khủng hoảng năng lượng và quân sự mới bùng phát hay không.