Quan chức Mỹ và Iran đồng loạt tới Thụy Sĩ, mở lại hy vọng đàm phán hòa bình

Theo thông tin từ hãng tin Axios của Mỹ ngày 20/6, Đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff và Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi đều đang trên đường đến Thụy Sĩ. Động thái ngoại giao dồn dập này diễn ra ngay sau khi Israel và lực lượng Hezbollah do Iran hậu thuẫn tại Li Băng đồng ý ngừng bắn vào cùng ngày 20/6. Sự hạ nhiệt của chiến sự tại Li Băng được kỳ vọng sẽ khôi phục lại các nỗ lực nhằm biến một thỏa thuận tạm thời về cuộc chiến Iran thành một thỏa thuận khu vực có tính chất lâu dài và bền vững.

Trước đó, các cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran được giới quan sát đánh giá là yếu tố then chốt để mở lại eo biển Hormuz mang tính chiến lược, đồng thời ổn định lại nguồn cung dầu mỏ toàn cầu. Trong tuần này, hai quốc gia đã tiến hành ký kết trực tuyến một bản ghi nhớ (MOU) gồm 14 điểm nhằm chấm dứt hoàn toàn các hành động giao tranh. Bản ghi nhớ này mở ra một khoảng thời gian kéo dài 60 ngày để đôi bên cùng ngồi lại giải quyết các bất đồng sâu sắc liên quan đến chương trình hạt nhân của Iran, cũng như tháo gỡ nhiều vấn đề gai góc khác.

Ngay sau khi bản ghi nhớ được ký kết vào ngày 17/6, công tác chuẩn bị cho các cuộc đàm phán kỹ thuật tại khu nghỉ dưỡng Buergenstock của Thụy Sĩ đã được các bên xúc tiến một cách nhanh chóng. Tuy nhiên, một bộ phim kịch tính đã xảy ra khi căng thẳng giữa Israel và Hezbollah leo thang, dẫn đến việc Nhà Trắng thông báo Phó Tổng thống Mỹ JD Vance hủy kế hoạch tham dự vào ngày 18/6. Bộ Ngoại giao Thụy Sĩ khi đó cho biết các cuộc đàm phán buộc phải hoãn lại, nhưng nước này khẳng định vẫn luôn sẵn sàng đóng vai trò trung gian và tiếp tục công tác chuẩn bị.

Cục diện đã xoay chuyển nhanh chóng sau khi lệnh ngừng bắn tại Li Băng chính thức được thiết lập. Đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff lập tức bay tới Thụy Sĩ để hội quân cùng phái đoàn của ông Jared Kushner, con rể của Tổng thống Mỹ Donald Trump, người đã có mặt tại quốc gia trung gian này từ trước. Về phía ngược lại, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cũng dự kiến sẽ đặt chân đến Thụy Sĩ ngay trong ngày 20/6.

Sự hiện diện đồng thời của các quan chức cấp cao thuộc phái đoàn hai nước tại Thụy Sĩ đang thổi bùng lên hy vọng về việc tái khởi động các cuộc đàm phán kỹ thuật bị gián đoạn, hướng tới việc ký kết một thỏa thuận hòa bình trực tiếp và một lệnh ngừng bắn lâu dài. 

Theo nội dung thỏa thuận tạm thời, Mỹ, Iran cùng các bên đồng minh của họ bắt buộc phải tuyên bố chấm dứt ngay lập tức và vĩnh viễn các hoạt động quân sự trên mọi mặt trận, bao gồm cả chiến trường Li Băng. Trong khi đó, phía Israel - quốc gia không trực tiếp tham gia vào bàn đàm phán này - lên tiếng khẳng định họ không phải là một bên liên quan của thỏa thuận.

Ở một diễn biến có liên quan, trong cuộc điện đàm với người đồng cấp Pakistan ngày 19/6, Ngoại trưởng Iran Araghchi đã đưa ra tuyên bố cứng rắn khi khẳng định phía Mỹ sẽ phải chịu hoàn toàn trách nhiệm nếu xảy ra bất kỳ hành vi vi phạm nào đối với các cam kết trong thỏa thuận, bao gồm cả việc chấm dứt các hoạt động giao tranh tại Li Băng.

Bên cạnh các điều khoản quân sự, bản ghi nhớ 14 điểm cũng mở ra những lợi ích kinh tế to lớn cho Tehran. Thỏa thuận đề cập đến việc nới lỏng các lệnh trừng phạt kinh tế ngặt nghèo đối với Iran, giải phóng các khối tài sản bị đóng băng có trị giá lên tới hàng chục tỷ USD và áp dụng quy chế miễn trừ ngay lập tức cho hoạt động xuất khẩu dầu mỏ của nước này. Ngoài ra, văn kiện này còn bao gồm một quỹ tái thiết trị giá lên đến 300 tỷ USD dành riêng cho Iran cùng nhiều ưu đãi tài chính đặc biệt khác nhằm duy trì nền hòa bình ổn định.