Đề xuất áp dụng “phạt nguội” đối với hành vi hút thuốc lá nơi công cộng

Chiều 12-1, tại Hà Nội, Bộ Y tế tổ chức hội nghị tham vấn, góp ý hồ sơ chính sách và dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá dành cho khu vực phía Bắc. Tại đây, các đại biểu tập trung thảo luận về những giải pháp nhằm kiểm soát chặt chẽ hơn các sản phẩm thuốc lá, đặc biệt là thuốc lá thế hệ mới.

Phát biểu tại hội nghị, Thứ trưởng Bộ Y tế Trần Văn Thuấn nhấn mạnh thuốc lá không đơn thuần là mặt hàng tiêu dùng mà là nguyên nhân hàng đầu gây bệnh tật, tử vong sớm, đồng thời tạo ra gánh nặng lớn về kinh tế và xã hội. Theo số liệu được nêu, mỗi năm Việt Nam ghi nhận hơn 100.000 ca tử vong liên quan đến thuốc lá, trong đó phần lớn do hút thuốc trực tiếp, còn lại do phơi nhiễm khói thuốc thụ động.

Không chỉ ảnh hưởng tới sức khỏe cộng đồng, thuốc lá còn gây áp lực lớn lên hệ thống y tế và nền kinh tế. Ước tính chi phí y tế cho các bệnh do thuốc lá gây ra trong năm 2022 lên tới 108,7 nghìn tỉ đồng, kéo theo những hệ lụy lâu dài đối với an sinh xã hội.

Dù những năm gần đây tỷ lệ hút thuốc ở một số nhóm có dấu hiệu giảm, Việt Nam vẫn nằm trong nhóm quốc gia có tỷ lệ sử dụng thuốc lá cao, đứng thứ 9 thế giới, thuộc top 15 nước có tỷ lệ nam giới trưởng thành hút thuốc nhiều nhất và xếp thứ 3 trong khu vực ASEAN. Theo Thứ trưởng Trần Văn Thuấn, việc sửa đổi luật lần này hướng tới xây dựng các chính sách đủ mạnh và khả thi, nhằm bảo vệ sức khỏe người dân trước sự gia tăng của các sản phẩm thuốc lá mới và những hình thức tiếp thị ngày càng tinh vi.

Một nội dung đáng chú ý trong dự thảo là việc bổ sung, làm rõ khái niệm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm thuốc lá mới. Theo ông Hà Anh Đức, Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh (Bộ Y tế), đây là cơ sở quan trọng để quản lý hiệu quả các sản phẩm chưa được điều chỉnh đầy đủ trong khuôn khổ pháp luật hiện hành. Dự thảo cũng đề xuất bổ sung các hành vi bị nghiêm cấm như tàng trữ, vận chuyển, sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng; đồng thời cấm sản xuất, mua bán linh kiện, thiết bị rời để lắp ráp các sản phẩm này.

Bên cạnh đó, dự thảo luật còn đưa ra đề xuất tăng diện tích cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá từ 50% lên tối thiểu 85% mỗi mặt chính, nhằm nâng cao tác động cảnh báo đối với người sử dụng.

Trao đổi bên lề hội nghị, bác sĩ Lê Thị Hải, Phó giám đốc Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá (Bộ Y tế), cho biết quy định xử phạt hành vi hút thuốc tại nơi cấm đã được nêu rõ trong các văn bản hiện hành. Tuy nhiên, tình trạng vi phạm vẫn phổ biến do công tác kiểm tra, thanh tra chưa được thực hiện thường xuyên, nhiều địa phương chưa có lực lượng kiểm tra chuyên trách.

Theo quy định hiện nay, người hút thuốc tại nơi cấm có thể bị cảnh cáo hoặc phạt tiền từ 200.000 đến 500.000 đồng; riêng trường hợp hút thuốc trên máy bay sẽ áp dụng mức xử phạt theo lĩnh vực hàng không dân dụng. Từ thực tế này, nhiều ý kiến đề xuất áp dụng “phạt nguội” thông qua hình ảnh, clip phản ánh gửi về các ứng dụng do cơ quan chức năng và địa phương quản lý, đồng thời xem xét nâng mức xử phạt để tăng tính răn đe.

Các chuyên gia cho rằng, ngoài việc hoàn thiện chế tài, yếu tố then chốt vẫn là sự thay đổi về nhận thức và ý thức của người dân. Việc chủ động nhắc nhở, lên tiếng trước các hành vi hút thuốc tại nơi cấm được xem là giải pháp quan trọng, góp phần xây dựng môi trường công cộng lành mạnh và không khói thuốc.