Các trường hợp có thể bị kiện tụng, xử lý hình sự khi livestream bắt quả tang ngoại tình lên mạng

Bạn đọc Khang Dương gửi câu hỏi tới Chuyên mục “Chat với chuyên gia” do Trường Đại học Luật TP.HCM và báo Pháp Luật TP.HCM phối hợp tổ chức, xoay quanh tình trạng lan truyền các video livestream cảnh vợ hoặc chồng “bắt quả tang” người kia ngoại tình trên Facebook. Đi kèm những video này thường là làn sóng bình luận công kích, miệt thị rất nặng nề. Bạn đọc đặt vấn đề: Ngoại tình là sai, nhưng quay và livestream như vậy có được pháp luật cho phép?

Trả lời, TS Trần Ngọc Tuấn, Khoa Luật Dân sự, Trường Đại học Luật TP.HCM cho rằng cần nhìn vụ việc dưới hai lớp khác nhau. Một bên là hành vi ngoại tình khi đang có vợ hoặc chồng – đây là vi phạm nghĩa vụ hôn nhân. Bên còn lại là cách “xử” bằng việc ghi hình, phát trực tiếp lên mạng xã hội. Và chính hành vi livestream mới là yếu tố dễ làm phát sinh trách nhiệm pháp lý cho người thực hiện, từ dân sự đến hành chính, thậm chí hình sự, tùy mức độ

Theo TS Tuấn, pháp luật không cho phép cá nhân tự ý “trừng phạt” bằng cách xâm phạm các quyền nhân thân của người khác, dù người đó có lỗi trong quan hệ hôn nhân. Việc livestream thường kéo theo việc ghi lại hình ảnh, âm thanh, bối cảnh đời sống riêng tư rồi phát tán lên môi trường mạng – nơi tốc độ lan truyền rất rộng và khó kiểm soát.

Quyền hình ảnh: Không có sự đồng ý vẫn phát là xâm phạm

TS Tuấn viện dẫn khoản 1 Điều 32 Bộ luật Dân sự 2015: Việc sử dụng hình ảnh của cá nhân phải được người đó đồng ý, trừ một số trường hợp đặc biệt do luật quy định. Vì vậy, trong tình huống nhạy cảm như “bắt quả tang ngoại tình”, nếu người bị quay không đồng ý nhưng vẫn bị ghi hình và phát livestream, hành vi này có thể bị xem là xâm phạm quyền đối với hình ảnh, bất kể việc người bị quay có hành vi sai trái trong hôn nhân.

Đời sống riêng tư, danh dự – nhân phẩm: Livestream có thể gây tổn hại nghiêm trọng

Bên cạnh quyền hình ảnh, Hiến pháp 2013 và Bộ luật Dân sự 2015 còn bảo vệ quyền về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân và bí mật gia đình. Việc công khai hình ảnh, âm thanh gắn với không gian riêng tư lên mạng xã hội không chỉ là xâm phạm đời sống riêng tư, mà còn có thể kéo theo hậu quả lớn về danh dự, nhân phẩm và uy tín của người bị livestream.

Có thể phải bồi thường, xin lỗi, cải chính công khai

Về trách nhiệm dân sự, TS Tuấn cho biết người bị quay và phát tán hình ảnh trái phép có quyền yêu cầu chấm dứt hành vi xâm phạm. Đồng thời, người bị xâm phạm có thể khởi kiện để yêu cầu xin lỗi, cải chính công khai, buộc chấm dứt hành vi vi phạm và yêu cầu bồi thường thiệt hại vật chất, tinh thần nếu có.

Có thể bị phạt 10-20 triệu đồng theo Nghị định 15.

Về xử phạt hành chính, TS Tuấn dẫn khoản 1 Điều 84 Nghị định 15/2020/NĐ-CP: Người thu thập, sử dụng thông tin cá nhân khi chưa có sự đồng ý của chủ thể về phạm vi và mục đích thu thập, sử dụng có thể bị phạt tiền từ 10 đến 20 triệu đồng.

Nặng hơn có thể bị truy cứu tội làm nhục người khác

Trong trường hợp hành vi đăng tải, phát tán hình ảnh khi chưa được đồng ý mang tính xúc phạm nghiêm trọng danh dự, nhân phẩm và gây hậu quả nghiêm trọng, người livestream có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự về Tội làm nhục người khác theo Điều 155 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017).

Kết lại, TS Trần Ngọc Tuấn nhấn mạnh livestream “bắt quả tang ngoại tình” không phải cách giải quyết phù hợp với quy định pháp luật. Ngoại tình có thể bị xem xét trong khuôn khổ quan hệ hôn nhân, nhưng việc nóng giận bêu rếu công khai trên mạng xã hội dễ khiến người trong cuộc vượt quá giới hạn pháp luật cho phép. Không chỉ không bảo vệ được quyền lợi của người bị phản bội, cách làm này còn có thể đẩy chính người livestream vào rủi ro pháp lý.

TS Tuấn khuyến nghị, muốn bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp một cách hiệu quả, cá nhân cần giữ tỉnh táo và lựa chọn cách xử lý đúng quy định, thay vì hành động theo cảm xúc nhất thời.