Đề xuất công nhận người bán vé số dạo là lao động đặc thù, có bảo hiểm xã hội

Đại biểu Châu Quỳnh Dao (đoàn An Giang) nhấn mạnh vai trò của xổ số kiến thiết trong việc tạo nguồn thu ổn định cho ngân sách, góp phần đáng kể vào phát triển kinh tế - xã hội tại các địa phương. Theo số liệu được dẫn lại, riêng khu vực miền Nam với 21 công ty xổ số trong năm 2025 đã đạt doanh thu hơn 155.500 tỷ đồng, đóng góp gần 52.000 tỷ đồng vào ngân sách, trở thành nguồn lực quan trọng cho các chương trình an sinh và đầu tư phát triển.

Tuy nhiên, phía sau những con số ấn tượng đó là thực tế đời sống còn nhiều khó khăn của lực lượng bán vé số dạo. Ở góc độ kinh tế học hành vi, đại biểu cho rằng hoạt động này chủ yếu tác động đến nhóm thu nhập thấp – những người mua vé với hy vọng đổi đời. Trong khi đó, người trực tiếp bán vé phần lớn là người cao tuổi, phụ nữ, trẻ em có hoàn cảnh khó khăn hoặc người khuyết tật.

Một vấn đề được chỉ ra là khoảng trống pháp lý trong việc bảo vệ quyền lợi của nhóm lao động này. Hiện nay, mối quan hệ giữa người bán vé số dạo với đại lý hoặc doanh nghiệp chỉ dừng ở hình thức mua đứt bán đoạn, không có hợp đồng lao động, không được tham gia bảo hiểm xã hội hay bảo hiểm y tế. Dù công việc này mang tính chính đáng và đòi hỏi sự vất vả, họ vẫn chưa được nhìn nhận như một mắt xích chính thức trong chuỗi giá trị của ngành.

Ngoài ra, quy định hạn chế mức chi hoa hồng cũng khiến thu nhập của người bán bị bó hẹp. Với mức hoa hồng khoảng 1.000 đồng mỗi tờ, để có thu nhập hơn 200.000 đồng mỗi ngày, người bán phải tiêu thụ hết khoảng 200 tờ vé số, trong điều kiện làm việc không có ngày nghỉ và tiềm ẩn nhiều rủi ro.

Từ thực tế này, đại biểu đề xuất cần công nhận người bán vé số dạo là lao động tự do đặc thù, qua đó tạo điều kiện để họ tiếp cận các chính sách an sinh, đặc biệt là bảo hiểm xã hội. Đồng thời, nên có cơ chế hỗ trợ một phần mức đóng từ nguồn quỹ phúc lợi của doanh nghiệp xổ số hoặc ngân sách nhà nước.

Cũng tại phiên thảo luận, đại biểu Phạm Trọng Nhân (TPHCM) đề cập đến vai trò của khu vực kinh tế tư nhân trong bức tranh tăng trưởng chung. Theo ông, khu vực này đóng góp khoảng 51% GDP, hơn 30% ngân sách nhà nước, tạo việc làm cho phần lớn lực lượng lao động và chiếm tỷ trọng lớn trong tổng vốn đầu tư xã hội.

Tuy vậy, số lượng doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường vẫn ở mức cao, trong khi tỷ trọng xuất khẩu của khu vực tư nhân còn hạn chế so với khối đầu tư nước ngoài. Đại biểu cho rằng dù đã được xác định là động lực quan trọng, nhưng đến nay vẫn chưa có một báo cáo thường niên đánh giá đầy đủ việc thực thi các quyền của khu vực này.

Từ đó, ông kiến nghị cần sớm xây dựng một đạo luật mang tính nền tảng nhằm bảo đảm quyền phát triển của kinh tế tư nhân. Theo quan điểm của đại biểu, đây không phải là luật để tạo thêm ưu đãi riêng lẻ, mà nhằm thiết lập các nguyên tắc cơ bản, bảo đảm môi trường pháp lý ổn định, minh bạch và có tính dự báo, qua đó tạo nền tảng để khu vực tư nhân phát triển bền vững.

Đề xuất này được đặt trong bối cảnh đất nước đang hướng tới các mục tiêu tăng trưởng cao, đòi hỏi những thay đổi mạnh mẽ về thể chế để chuyển hóa chủ trương thành hành động cụ thể, giúp khu vực kinh tế tư nhân thực sự trở thành động lực quan trọng của nền kinh tế.