El Nino đang mạnh lên, nguy cơ hạn hán khốc liệt quay trở lại Việt Nam

Theo Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, quá trình chuyển từ trạng thái trung tính sang El Nino trong năm nay diễn ra khá nhanh so với thông thường.

Số liệu quan trắc cho thấy chuẩn sai nhiệt độ mặt nước biển tại khu vực Nino 3.4 đã đạt ngưỡng +0,5 độ C trong tháng 5 và tăng lên khoảng +0,7 độ C vào đầu tháng 6. Điều này cho thấy El Nino đã chính thức hình thành.

Cơ quan khí tượng nhận định hiện tượng này sẽ tiếp tục mạnh thêm trong những tháng tới, kéo dài đến cuối năm 2026 và có khả năng duy trì sang đầu năm 2027.

Đáng chú ý, xác suất El Nino phát triển lên mức rất mạnh hiện ở khoảng 60-65%. Nếu kịch bản này xảy ra, đây có thể là một trong những đợt El Nino mạnh nhất kể từ năm 1950, với cường độ tương đương sự kiện lịch sử 2015-2016.

Nguy cơ nắng nóng, hạn hán và thiếu nước gia tăng

Theo Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, các năm El Nino mạnh thường đi kèm nền nhiệt cao hơn trung bình nhiều năm, số đợt không khí lạnh giảm và lượng mưa thiếu hụt trên diện rộng.

Những khu vực chịu tác động rõ rệt nhất được dự báo là Trung Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ. Đây cũng là các địa phương có nguy cơ cao xảy ra hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn trong các tháng cuối năm 2026 và đầu năm 2027.

Nhiệt độ trung bình trên phạm vi cả nước được dự báo cao hơn trung bình nhiều năm từ 0,5-1,5 độ C. Riêng giai đoạn từ tháng 10 đến tháng 12/2026, mức chênh lệch có thể lên tới 1-2 độ C.

Trong thời gian còn lại của mùa hè, Bắc Bộ và Trung Bộ được dự báo xuất hiện nhiều đợt nắng nóng hơn bình thường. Một số nơi thậm chí có khả năng ghi nhận mức nhiệt vượt các giá trị lịch sử.

Bên cạnh đó, El Nino thường khiến lượng mưa tại nhiều khu vực giảm từ 25-50%, rõ rệt nhất ở Duyên hải Nam Trung Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ. Nguy cơ khô hạn cục bộ hoặc trên diện rộng vì thế cũng gia tăng tại các địa phương có nhu cầu sử dụng nước lớn cho sinh hoạt và sản xuất.

Bài học từ đợt El Nino lịch sử năm 2015-2016

Lần gần nhất Việt Nam chịu tác động của một đợt El Nino rất mạnh là giai đoạn 2015-2016. Đây được xem là một trong những sự kiện El Nino mạnh nhất kể từ năm 1950, tương đương các đợt xảy ra vào các năm 1982-1983 và 1997-1998.

Trong năm 2015, nhiều khu vực ghi nhận các đợt nắng nóng kéo dài và đặc biệt gay gắt. Riêng khu vực ven biển Trung Bộ trải qua đợt nắng nóng dài nhất năm với thời gian kéo dài tới 32 ngày ở Nam Trung Bộ, 36 ngày tại Trung Trung Bộ và 39 ngày ở Bắc Trung Bộ.

Tại Bắc Trung Bộ, nhiệt độ phổ biến trong các đợt nắng nóng dao động từ 39-41 độ C. Nhiệt độ cao nhất năm được ghi nhận tại trạm Con Cuông (Nghệ An), lên tới 42,7 độ C vào ngày 30/5/2015.

Cùng với nắng nóng kéo dài, lượng mưa suy giảm đã khiến nhiều hệ thống sông tại Trung Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ thiếu hụt dòng chảy nghiêm trọng. Hạn hán xuất hiện trên diện rộng, ảnh hưởng lớn đến sản xuất và đời sống người dân.

Xâm nhập mặn có thể gia tăng, bão ít hơn nhưng chưa hết rủi ro

Cuối năm 2015 và đầu năm 2016, xâm nhập mặn tại Đồng bằng sông Cửu Long xuất hiện sớm và lấn sâu vào nội đồng, gây nhiều khó khăn cho sản xuất nông nghiệp cũng như sinh hoạt của người dân.

Hoạt động bão trên Biển Đông trong các năm El Nino thường có xu hướng giảm. Năm 2015 chỉ ghi nhận 5 cơn bão và 2 áp thấp nhiệt đới hoạt động trên Biển Đông, tương đương khoảng 50% so với trung bình nhiều năm.

Tuy nhiên, cơ quan khí tượng lưu ý việc số lượng bão giảm không đồng nghĩa rủi ro thiên tai giảm theo. Trong điều kiện El Nino vẫn có thể xuất hiện những cơn bão rất mạnh gây thiệt hại lớn.

Ngoài ra, dù lượng mưa trung bình có xu hướng giảm, các hiện tượng mưa cực đoan vẫn có khả năng xảy ra. Thực tế trong quá khứ đã ghi nhận nhiều trận mưa lịch sử xuất hiện ngay trong giai đoạn El Nino, như đợt mưa lớn tại Quảng Ninh cuối tháng 7/2015 hay đợt mưa lũ lớn sau bão Ketsana năm 2009.

Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia khuyến cáo các địa phương và người dân chủ động theo dõi diễn biến thời tiết, xây dựng phương án tích trữ nguồn nước và sẵn sàng ứng phó với nguy cơ nắng nóng, hạn hán, thiếu nước trong thời gian tới.