Lạnh kỷ lục ở TP.HCM trong 40 năm qua, nguyên nhân nhiệt độ rơi xuống dưới 18 độ C

Trao đổi ngày 9/1, TS Trương Bá Kiên, Phó giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Khí tượng và Khí hậu (Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn và Biến đổi khí hậu), cho biết nền nhiệt đo ở độ cao tiêu chuẩn 2m tại TPHCM và nhiều tỉnh Nam Bộ đã rơi xuống mức thấp nhất kể từ khi chuỗi quan trắc được ghi nhận liên tục từ năm 1980 đến nay. Đây là lần hiếm hoi người dân thành phố phải khoác áo ấm dày, thậm chí sử dụng thiết bị sưởi trong điều kiện thời tiết vốn quen thuộc với nắng nóng quanh năm.

Theo phân tích của chuyên gia, nguyên nhân chính đến từ đợt không khí lạnh có cường độ mạnh và kéo dài bất thường, liên tục được tăng cường từ đầu tuần mà không có giai đoạn suy yếu. Khối áp cao lạnh hình thành trên lục địa phía Bắc đã mở rộng sâu xuống phía Nam, đẩy gió mùa Đông Bắc tràn qua Trung Bộ rồi lan rộng tới Nam Bộ trong trạng thái lạnh, khô và ổn định.

Việc không khí lạnh tồn tại nhiều ngày khiến lớp khí lạnh ở tầng thấp bị dồn nén, kéo nhiệt độ sát mặt đất giảm mạnh – đặc biệt rõ rệt tại các đô thị đông dân. Bên cạnh đó, những đợt mưa nhỏ xuất hiện đầu tuần khi không khí lạnh tràn xuống đã làm bề mặt đất ẩm ướt, khiến quá trình thất thoát nhiệt diễn ra nhanh hơn.

Sau mưa, thời tiết nhanh chóng chuyển sang khô dưới tác động của gió mùa khô, làm mất đi nguồn ẩm có khả năng giữ nhiệt. Điều này khiến nền nhiệt thấp được duy trì trong thời gian dài, tạo cảm giác rét rõ rệt vào ban đêm và sáng sớm.

Đáng chú ý, trong những ngày qua, bầu trời Nam Bộ khá quang mây cả ban ngày lẫn ban đêm. Khi lớp mây mỏng hoặc không có mây, mặt đất phát xạ nhiệt mạnh hơn, làm quá trình thoát nhiệt bức xạ diễn ra hiệu quả, kéo nhiệt độ giảm nhanh về đêm. Đồng thời, gió bề mặt yếu dần trong đêm cũng hạn chế sự khuấy trộn không khí theo chiều thẳng đứng, khiến lớp khí lạnh bị “giữ lại” sát mặt đất lâu hơn.

TS Trương Bá Kiên cho rằng nhiều người vẫn lầm tưởng biến đổi khí hậu đồng nghĩa với việc mùa đông sẽ ấm lên và các đợt lạnh dần biến mất. Trên thực tế, trong bối cảnh nhiệt độ trung bình toàn cầu gia tăng, khí hậu vẫn có thể xuất hiện những đợt không khí lạnh tăng cường đột ngột với cường độ mạnh, tạo ra các “cú lạnh” ngắn hạn nhưng rất sâu.

Theo Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, mùa rét năm nay ở miền Bắc xuất hiện muộn hơn khoảng 10 ngày so với trung bình nhiều năm. Dự báo cho thấy, nhiệt độ trung bình trong tháng 1/2026 sẽ xấp xỉ mức trung bình nhiều năm.

Sau đợt lạnh hiện tại, các chuyên gia nhận định từ nay đến cuối tháng 1, thời tiết có xu hướng ấm dần trở lại. Nhiệt độ trung bình có thể cao hơn mức trung bình nhiều năm khoảng 0,5-1 độ C. Các đợt rét đậm, rét hại nếu xuất hiện sẽ chủ yếu tập trung ở khu vực trung du và miền núi phía Bắc, với thời gian không kéo dài.