Thủ đô tầm nhìn 100 năm: Hà Nội quy hoạch những gì?

HĐND TP Hà Nội đã thông qua Nghị quyết triển khai Quy hoạch Thủ đô với tầm nhìn kéo dài một thế kỷ. Điểm đột phá của quy hoạch lần này là xác lập tầm nhìn dài hạn đến năm 2100, vượt khỏi khuôn khổ quy hoạch trung hạn hay theo nhiệm kỳ như trước đây.

Giải bài toán quá tải đô thị và liên kết vùng

Hà Nội cho rằng việc rà soát và điều chỉnh quy hoạch là yêu cầu cấp bách nhằm tháo gỡ các vấn đề tồn tại lâu dài như ngập úng, ô nhiễm môi trường, ùn tắc giao thông và phân bố dân cư mất cân đối. Thành phố nhấn mạnh cần một không gian phát triển đủ lớn và lộ trình dài hạn tương xứng với mục tiêu trở thành đô thị thu nhập cao.

Theo UBND TP Hà Nội, mô hình phát triển trước đây dựa nhiều vào mở rộng không gian và tăng dân số cơ học khiến nội đô có mật độ dân cư cao, hạ tầng kỹ thuật và xã hội thường xuyên quá tải. Trong khi đó, liên kết vùng còn hạn chế, thiếu khung quy hoạch vùng thống nhất, khiến phân bố dân cư, công nghiệp, logistics và giao thông chưa tối ưu, tạo áp lực dồn về Thủ đô.

Tư duy phát triển mới: lấy con người làm trung tâm

Khác với các quy hoạch trước, bản quy hoạch mới thay đổi căn bản về triết lý phát triển và cấu trúc không gian đô thị. Tầm nhìn được kéo dài tới 100 năm thay vì chỉ dừng ở các mốc 2045 hay 2065.

Hà Nội chuyển từ mục tiêu thuần túy vật chất sang đặt “sự hài lòng, hạnh phúc và chất lượng sống của người dân” làm trung tâm, với các chỉ tiêu về xã hội, tuổi thọ và môi trường sống xanh được ưu tiên để xây dựng một Thủ đô đáng sống.

Mô hình “chùm đô thị hướng tâm” mở rộng không gian phát triển

Quy hoạch xác định mô hình “chùm đô thị hướng tâm”, trong đó Hà Nội đóng vai trò hạt nhân kết nối vùng và các hành lang liên vùng quốc tế. Các tỉnh xung quanh trở thành đô thị vệ tinh, được phân vai chức năng để chia sẻ áp lực dân cư, dịch vụ và hạ tầng.

- Thái Nguyên được định hướng là trung tâm y tế và đào tạo chất lượng cao của vùng Trung du miền núi phía Bắc.

- Bắc Ninh trở thành chuỗi đô thị công nghiệp – dịch vụ và logistics.

- Hưng Yên phát triển đô thị sinh thái, thương mại, dịch vụ cao cấp kết nối với Gia Lâm.

- Ninh Bình (bao gồm Hà Nam cũ) hình thành chuỗi đô thị – công nghiệp và trung tâm giáo dục, dịch vụ phía Nam.

Hà Nội đa cực, đa trung tâm, đa tầng

Trong cấu trúc nội đô, Hà Nội được định hướng phát triển theo mô hình “đa cực, đa trung tâm, đa tầng, đa lớp”, kết hợp bảo tồn di sản với đổi mới sáng tạo và đô thị thông minh.

Quy hoạch xác định 9 cực tăng trưởng chiến lược, trong đó:

- Khu vực Ba Đình, Hoàn Kiếm, Tây Hồ, được xác định là trung tâm hành chính - chính trị - văn hóa, định hướng mở rộng và hình thành "Đô thị Olympic" quốc gia.

- Đông Anh – Mê Linh – Sóc Sơn trở thành cực hội nhập quốc tế gắn với sân bay Nội Bài và công nghiệp công nghệ cao.

- Gia Lâm – Long Biên là cửa ngõ thương mại và logistics.

- Thường Tín – Phú Xuyên phát triển công nghiệp, logistics và nông nghiệp công nghệ cao.

- Vân Đình – Đại Nghĩa là cực sinh thái và du lịch.

- Xuân Mai – Chương Mỹ định hướng đô thị giáo dục, y tế gắn sinh thái.

- Hòa Lạc trở thành trung tâm khoa học – công nghệ và đổi mới sáng tạo.

- Sơn Tây – Ba Vì tập trung bảo tồn di sản và du lịch sinh thái.

Song song, 9 trung tâm chức năng được phân bổ theo từng lĩnh vực như chính trị – hành chính, kinh tế – dịch vụ, thương mại, giáo dục, khoa học công nghệ, văn hóa và logistics.

Hệ thống vành đai và trục giao thông dẫn dắt phát triển

Giao thông được coi là yếu tố định hình cấu trúc đô thị. Các vành đai 1, 2 và 2.5 tập trung bảo tồn nội đô lịch sử; vành đai 3 đóng vai trò tái cấu trúc đô thị và kiểm soát xe cá nhân; vành đai 3.5 và 4 tạo chuỗi đô thị mới và cực tăng trưởng kinh tế vùng. Thành phố cũng nghiên cứu vành đai 4.5 và 5 quy mô lớn.

Các trục hướng tâm, đại lộ cảnh quan sông Hồng và hàng chục cây cầu mới được quy hoạch để mở rộng không gian đô thị. Cùng với đó là hệ thống đai xanh, hành lang xanh và nêm xanh nhằm tăng không gian công cộng, cải thiện chất lượng không khí và nâng khả năng chống chịu biến đổi khí hậu.

Sông Hồng – trục phát triển cảnh quan và kinh tế

Quy hoạch coi các dòng sông, đặc biệt là sông Hồng, như “xương sống mềm” của đô thị. Thành phố nghiên cứu hành lang phát triển dài khoảng 150 km dọc sông, kết nối không gian di sản, sinh thái, du lịch và kinh tế. Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng được xác định là điểm nhấn, kết nối chuỗi đô thị và hình thành hành lang phát triển mới hai bên sông.

Không gian ngầm và mạng lưới metro quy mô lớn

Hà Nội coi không gian ngầm là “mặt bằng thứ hai” để giải quyết thiếu đất, ngập úng và quá tải giao thông. Hệ thống công trình ngầm gồm metro, đường hầm, bể chứa nước và trạm bơm được quy hoạch đồng bộ theo các trục vành đai và hướng tâm.

Mạng lưới đường sắt đô thị gồm 14 tuyến, dài hơn 1.000 km, được xác định là trụ cột vận tải công cộng, gắn với mô hình TOD nhằm giảm phụ thuộc vào phương tiện cá nhân.

Giãn dân hơn 860.000 người, tái cấu trúc không gian nội đô

Giãn dân được xác định là chiến lược then chốt. Từ nay đến 2045, Hà Nội dự kiến di dời hơn 860.000 người khỏi nội đô lịch sử, tái định cư tại các khu đô thị mới ở Đông Anh, Gia Lâm, Hòa Lạc và các cực tăng trưởng khác, với hạ tầng xã hội đồng bộ.

Cùng với đó là kế hoạch di dời một số trường đại học, bệnh viện và cơ sở đào tạo nghề, cải tạo chung cư cũ và sắp xếp lại các trụ sở công. Khu vực Ba Đình – Hồ Gươm được định hướng mở rộng quảng trường, bổ sung công trình công cộng và công sở để hình thành trung tâm chính trị – kinh tế hiện đại.

Huy động hơn 64,8 triệu tỷ đồng để hiện thực hóa quy hoạch

Tổng nhu cầu đầu tư giai đoạn 2026–2045 ước khoảng 64,8 triệu tỷ đồng, trong đó giai đoạn 2026–2035 cần khoảng 14,5 triệu tỷ đồng ưu tiên hạ tầng và các dự án dân sinh cấp bách. Khu vực tư nhân và dân cư được xác định là nguồn lực lớn nhất, còn ngân sách nhà nước tập trung vào hạ tầng khung và chống ngập.

Danh mục kêu gọi đầu tư tập trung vào phát triển đô thị mới, tái cấu trúc đô thị, khu công nghiệp, khoa học công nghệ, y tế, giáo dục, văn hóa, thể thao và du lịch. Thành phố cũng đề xuất cơ chế tài chính đặc thù, cho phép giữ nguồn thu từ đất tại các cực tăng trưởng mới để tái đầu tư hạ tầng và triển khai các dự án đột phá.