Hơn 400 xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh có thể được dùng lại: Người bệnh chuyển viện không còn phải làm từ đầu?

Bộ Y tế đang xây dựng dự thảo thông tư quy định danh mục xét nghiệm, dịch vụ cận lâm sàng và điều kiện sử dụng kết quả liên thông giữa các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh bảo hiểm y tế (BHYT).

Theo dự thảo, danh mục liên thông dự kiến gồm 441 xét nghiệm thuộc các nhóm hóa sinh, huyết học - truyền máu, vi sinh - ký sinh trùng và điện quang. Với chẩn đoán hình ảnh, dữ liệu được liên thông không chỉ gồm kết luận mà còn có hình ảnh X-quang, CT, MRI.

Không phải chuyển viện là làm lại xét nghiệm

Điểm đáng chú ý của đề xuất là bác sĩ tại cơ sở tiếp nhận có thể sử dụng lại kết quả cận lâm sàng đã thực hiện nếu kết quả vẫn còn giá trị và đáp ứng yêu cầu chuyên môn.

Điều này có thể áp dụng trong trường hợp người bệnh đã xét nghiệm hoặc chụp chiếu tại một cơ sở trước khi chuyển sang bệnh viện khác.

Tuy nhiên, không phải kết quả nào đã thực hiện cũng mặc nhiên được sử dụng lại. Bác sĩ vẫn phải đánh giá kết quả có phù hợp với tình trạng hiện tại và mục đích chẩn đoán, điều trị hay không.

Nếu kết quả không còn phù hợp hoặc không đáp ứng yêu cầu chuyên môn, người bệnh vẫn có thể được chỉ định làm lại.

Quy định này giúp tránh việc áp dụng máy móc thời hạn sử dụng kết quả, bởi cùng một xét nghiệm nhưng giá trị sử dụng có thể khác nhau tùy tình trạng bệnh và mục đích điều trị.

Mỗi loại xét nghiệm có một thời hạn riêng

Theo dự thảo, thời gian sử dụng kết quả xét nghiệm được tính từ thời điểm lấy mẫu bệnh phẩm. Với các dịch vụ điện quang, thời gian được tính từ khi kỹ thuật được thực hiện.

Thời hạn tối đa cũng được quy định khác nhau tùy từng loại. Chẳng hạn, kết quả axit uric có thể được sử dụng tối đa 168 giờ, urê máu 24 giờ, trong khi HbA1c có thời gian sử dụng lên tới 60 ngày.

Như vậy, việc một kết quả còn trong thời hạn chỉ là một trong những điều kiện để xem xét sử dụng lại. Quyết định cuối cùng vẫn thuộc về bác sĩ dựa trên yêu cầu chuyên môn.

Kết quả phải đáp ứng nhiều điều kiện

Để được liên thông, kết quả cận lâm sàng phải được thực hiện tại cơ sở có giấy phép hoạt động và thực hiện đúng quy trình kỹ thuật do Bộ Y tế ban hành.

Cơ sở thực hiện cũng phải bảo đảm chất lượng, độ chính xác, độ tin cậy và tính kịp thời của kết quả. Đây là điều kiện quan trọng để cơ sở tiếp nhận có căn cứ sử dụng dữ liệu do nơi khác thực hiện.

Thông tin nhận dạng người bệnh, thời gian lấy mẫu, người lấy mẫu, thời gian thực hiện và người ký kết quả cũng phải được ghi nhận đầy đủ.

Các cơ sở khám chữa bệnh có trách nhiệm khai thác, sử dụng kết quả liên thông khi đáp ứng các yêu cầu theo danh mục và yêu cầu chuyên môn.

Người bệnh có thể bớt một lần lấy máu, chụp chiếu

Ví dụ, một bệnh nhân đã xét nghiệm máu và chụp CT tại bệnh viện tuyến dưới trước khi được chuyển lên tuyến trên.

Nếu những kết quả này vẫn còn giá trị, dữ liệu đầy đủ và phù hợp với yêu cầu điều trị, bác sĩ tại cơ sở tiếp nhận có thể xem xét sử dụng lại thay vì chỉ định thực hiện lại.

Với người bệnh phải chuyển tuyến hoặc khám ở nhiều cơ sở, việc sử dụng lại kết quả còn giá trị có thể giảm số lần lấy mẫu, chờ kết quả hoặc thực hiện lại một số kỹ thuật cận lâm sàng.

Đặc biệt, với những trường hợp phải di chuyển xa hoặc gặp khó khăn khi thực hiện các kỹ thuật như lấy máu, chụp chiếu, việc hạn chế chỉ định lặp lại có thể giúp giảm thêm thời gian và công sức.

Gần 30.000 tỷ đồng chi cho xét nghiệm, cận lâm sàng

Đề xuất liên thông cũng được đặt trong bối cảnh chi phí xét nghiệm và cận lâm sàng chiếm tỷ trọng đáng kể trong tổng chi khám chữa bệnh BHYT.

Theo số liệu Bộ Y tế, năm 2024, khoản chi này chiếm 19,1% tổng chi phí khám chữa bệnh BHYT, tương đương gần 30.000 tỷ đồng, chưa bao gồm chi phí đồng chi trả và dịch vụ cận lâm sàng theo yêu cầu.

Tại một hội nghị về liên thông kết quả xét nghiệm, Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh Hà Anh Đức cho biết nếu tái sử dụng khoảng 1-2% kết quả xét nghiệm cận lâm sàng, hệ thống y tế có thể tiết kiệm khoảng 300-600 tỷ đồng mỗi năm.

Con số này cho thấy việc hạn chế các xét nghiệm lặp lại không cần thiết không chỉ liên quan đến trải nghiệm của người bệnh mà còn gắn với bài toán sử dụng hiệu quả nguồn lực và quỹ BHYT.

Bộ Y tế từng triển khai danh mục xét nghiệm để liên thông, công nhận kết quả giữa các cơ sở khám chữa bệnh từ năm 2017. Dự thảo lần này tiếp tục hướng tới mục tiêu đó, đồng thời mở rộng danh mục và quy định cụ thể hơn về điều kiện, thời gian sử dụng kết quả.

Nếu được ban hành và triển khai, người bệnh có thể hưởng lợi từ việc giảm những lần xét nghiệm, chụp chiếu lặp lại khi kết quả trước đó vẫn còn giá trị và đáp ứng yêu cầu chuyên môn.

Tuy nhiên, đây vẫn là đề xuất trong dự thảo, chưa phải quy định đã có hiệu lực. Việc kết quả cũ có được sử dụng hay không vẫn phụ thuộc vào đánh giá của bác sĩ và các điều kiện chuyên môn được quy định.