Nhiều người trong chúng ta từng trải qua cảm giác kỳ lạ: Đột nhiên thức giấc, liếc nhìn đồng hồ đúng 3 giờ sáng và sau đó dù nỗ lực thế nào cũng không thể chợp mắt lại được.

Tình trạng này nếu diễn ra liên tục từ vài ngày đến vài tuần không chỉ gây lo lắng mà còn có thể khiến bạn rơi vào trạng thái tuyệt vọng. Theo các chuyên gia, hiện tượng này được gọi là "thức dậy sớm" (early awakening).

Nếu cơn mất ngủ này đi kèm với sự suy giảm thể lực và tinh thần vào ban ngày, bác sĩ Wu Dong thuộc Bệnh viện huyện Yuanshi (Hà Bắc, Trung Quốc) cảnh báo đây không đơn thuần là mất ngủ thông thường mà là "tín hiệu cầu cứu" của cơ thể về 4 căn bệnh tiềm ẩn.

21-1776737741-ngay-nao-cung-thuc-day-vao-mot-khung-gio-bac-si-khuyen-nen-kham-ngay-4-van-de
Ảnh minh họa: Getty

Nguyên nhân đầu tiên có thể đến từ sự "quá tải" của phổi. Theo nhịp sinh học, khung giờ từ 3 giờ đến 5 giờ sáng là lúc phổi thực hiện quá trình thải độc và điều phối oxy đi khắp cơ thể. Khi chức năng phổi suy giảm do viêm nhiễm mạn tính hoặc hút thuốc, quá trình trao đổi khí bị gián đoạn, buộc não bộ phải phát tín hiệu "báo động giả" ép cơ thể tỉnh giấc để nạp oxy. Những cơn thức giấc kèm theo ho nhẹ hoặc tức ngực chính là bằng chứng cho thấy phổi của bạn đang thực sự "kêu cứu".

Bên cạnh đó, hệ tiêu hóa cũng là nguồn cơn phổ biến dẫn đến việc tỉnh giấc giữa đêm. Bác sĩ Wu chỉ ra rằng thói quen ăn quá gần giờ ngủ hoặc các bệnh lý như trào ngược dạ dày thực quản (GERD) khiến nồng độ axit tăng cao vào lúc 3 giờ sáng. Khi dạ dày và lá lách không được nghỉ ngơi, chúng tạo ra các xung thần kinh lên não bộ, khiến bạn bừng tỉnh trong trạng thái đầy bụng, khó chịu và cho thấy hệ tiêu hóa cần được "bảo trì" ngay lập tức.

Không chỉ là vấn đề thể chất, việc thức giấc sớm còn là tấm gương phản chiếu sức khỏe tinh thần. Tình trạng căng thẳng kéo dài làm tăng nồng độ hormone cortisol vào ban đêm, thời điểm lẽ ra nó phải ở mức thấp nhất, dẫn đến suy nhược thần kinh. Những người rơi vào trường hợp này thường thức giấc sau những giấc mơ sống động nhưng đầy mệt mỏi, do não bộ luôn ở trạng thái "cảnh giác cao độ" và không thể duy trì giấc ngủ sâu.

Đặc biệt nghiêm trọng hơn, bác sĩ Wu cảnh báo việc thức dậy sớm bất thường và lặp lại vào các khung giờ cố định có thể là triệu chứng lâm sàng sớm của bệnh trầm cảm. Giữa trầm cảm và mất ngủ có một mối quan hệ nhân quả phức tạp. Thay vì lầm tưởng rằng "mất ngủ gây trầm cảm", thực tế là trầm cảm đã thay đổi cấu trúc giấc ngủ của bạn. Trong trường hợp này, việc lạm dụng thuốc ngủ chỉ là giải quyết phần ngọn; chìa khóa thực sự để mở lại cánh cửa giấc ngủ chính là điều trị bệnh lý trầm cảm tận gốc.

Để biết liệu tình trạng của mình có đáng ngại hay không, bác sĩ Wu khuyên chúng ta nên đánh giá dựa trên hiệu suất làm việc ban ngày thay vì chỉ đếm số giờ ngủ trên giường. Nếu bạn thức giấc sớm nhưng tinh thần và thể lực cả ngày vẫn ổn định, đó có thể chỉ là sự thay đổi nhịp sinh học theo tuổi tác ở người trung niên. Ngược lại, nếu việc thiếu ngủ đi kèm với mệt mỏi, dễ cáu gắt, chán nản hoặc suy giảm trí nhớ, đó chính là tín hiệu nguy hiểm.

Thay vì tự ý tìm đến thuốc ngủ, hành động có thể làm mờ đi các tín hiệu bệnh lý, người bệnh nên đi thăm khám sớm để sàng lọc tổng quát từ chức năng phổi, tiêu hóa cho đến sức khỏe tâm thần. Hãy nhớ rằng, một giấc ngủ ngon không phải là sự may mắn tình cờ, mà đó là kết quả tất yếu của một cơ thể thực sự khỏe mạnh.

PV (SHTT)