Với người bệnh ung thư, mỗi toa thuốc không chỉ là hy vọng kéo dài sự sống mà còn có thể trở thành áp lực tài chính, buộc họ đứng trước lựa chọn tiếp tục chi trả hay thay đổi phác đồ.

Thay đổi phác đồ vì không kham nổi tiền thuốc ung thư

Ông N.H.K (75 tuổi, trú tại Bắc Ninh) đang điều trị ung thư phổi biểu mô tuyến. Xét nghiệm đột biến gene phát hiện EGFR Del19, mở ra khả năng điều trị bằng thuốc nhắm trúng đích. Tuy nhiên, bệnh nhân đã ở giai đoạn 4 khi phát hiện bệnh.

Về chuyên môn, hoạt chất osimertinib là một trong những lựa chọn ưu tiên nhờ hiệu quả tốt đối với ung thư phổi có đột biến EGFR, đặc biệt ở bệnh nhân có di căn não. 

Tuy nhiên, chi phí điều trị khoảng 42 triệu đồng mỗi tháng trong 6 tháng đầu khiến gia đình không đủ khả năng chi trả.

Ê-kíp tư vấn gia đình và lựa chọn cân nhắc một phương án khác. Bệnh nhân được khởi trị afatinib 30 mg/ngày (thuộc thế hệ thứ 2). Kết quả sau 4 tuần tổn thương não giảm từ 11 x 12 mm xuống còn 5 x 6 mm, hết phù não. Khối u phổi cũng giảm rõ, từ 31 x 51 mm xuống 19 x 32 mm. 

ung thư xa tri.png
Người bệnh ung thư được xạ trị. Ảnh: Nguyễn Huế.

Thuốc được bảo hiểm y tế trả 50%, người bệnh chi thêm hơn 10 triệu đồng. Đây không phải lựa chọn đắt tiền nhất nhưng là phương án phù hợp với hoàn cảnh của bệnh nhân và đang cho thấy hiệu quả.

Một trường hợp khác là bà N.T.T (60 tuổi, trú tại Hà Nội) bị ung thư phổi, gia đình mong muốn điều trị thuốc tốt nhất cho bà nhưng được bác sĩ tư vấn sử dụng thuốc điều trị đích thế hệ 2 bởi kết quả xét nghiệm để tìm đột biến gene EGFR của mẫu mô sinh thiết: Phát hiện đột biến L858R trên exon 21, không phát hiện đột biến T790M trên exon 20.

Loại thuốc mà bà T. sử dụng được BHYT hỗ trợ thanh toán 50%. Chi phí điều trị còn khoảng 9 triệu đồng/tháng và thêm thuốc hạ men gan không được BHYT chi trả khoảng 3 triệu. Bà T. đang duy trì được 1,5 năm.

Bảng giá thuốc nhắm trúng đích điều trị ung thư theo Cục Quản lý Dược.

Thuốc chiếm tỷ trọng lớn trong chi phí điều trị

TS.BS Ong Thế Duệ, Viện Chiến lược và Chính sách Y tế (Bộ Y tế), cho biết tổng chi y tế của Việt Nam tăng trong giai đoạn 2019-2023 và được dự báo tiếp tục tăng đến năm 2028.

Già hóa dân số, sự gia tăng của các bệnh mạn tính và ung thư khiến nhu cầu sử dụng thuốc dài ngày, thuốc công nghệ cao ngày càng lớn, kéo theo áp lực chi phí điều trị.

Đáng chú ý, phân tích cơ cấu chi bảo hiểm y tế (BHYT) giai đoạn 2021-2024 cho thấy thuốc luôn chiếm tỷ trọng lớn nhất, vượt các khoản chi cho xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh, vật tư y tế, tiền giường và tiền khám. Ở một số nhóm bệnh, đặc biệt là ung thư, chi phí thuốc được ghi nhận chiếm hơn 60% tổng chi phí điều trị.

Với người bệnh, gánh nặng tài chính không chỉ đến từ giá thuốc mà còn phụ thuộc vào việc thuốc có thuộc phạm vi BHYT chi trả hay không, mức hưởng được áp dụng và khả năng tiếp cận các chương trình hỗ trợ. Những loại thuốc mới chưa được BHYT thanh toán hoặc có mức đồng chi trả cao có thể khiến người bệnh phải tự bỏ ra khoản tiền lớn, nhất là khi quá trình điều trị kéo dài nhiều tháng, thậm chí nhiều năm.

Đây cũng là bài toán đặt ra với quỹ BHYT nếu chậm bổ sung các thuốc mới, cơ hội tiếp cận những lựa chọn điều trị của người bệnh có thể bị hạn chế; ngược lại, mở rộng danh mục chi trả sẽ tạo thêm áp lực lên nguồn quỹ. Vì vậy, nhiều quốc gia tìm cách cân bằng giữa nhu cầu điều trị và khả năng chi trả của hệ thống y tế.

Tại Anh, Quỹ thuốc ung thư (CDF) được thành lập năm 2011, tạo cơ chế để người bệnh tiếp cận một số thuốc trong thời gian đánh giá thêm bằng chứng. Dữ liệu thu thập từ thực tế điều trị được sử dụng để xem xét liệu thuốc có đủ điều kiện được đưa vào danh mục chi trả thường quy hay không.

Hàn Quốc và Đài Loan (Trung Quốc) cũng áp dụng một số biện pháp như giới hạn chi tiêu hoặc điều chỉnh giá theo mức sử dụng, đặc biệt đối với thuốc ung thư và thuốc điều trị bệnh hiếm, nhằm kiểm soát ngân sách và cải thiện khả năng tiếp cận thuốc.

Theo PGS Lê Thượng Vũ, Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM, một số chương trình áp dụng hình thức “mua 1 tặng 1”, “mua 1 tặng 2” hoặc “mua 1 tặng 3”, giúp người bệnh giảm số tiền phải tự chi trả để duy trì điều trị.

Tuy nhiên, đây không phải giải pháp bảo đảm mọi bệnh nhân đều có thể tiếp cận thuốc với chi phí thấp. Mức hỗ trợ còn phụ thuộc vào từng loại thuốc, điều kiện tham gia và thời gian áp dụng. Với người mắc ung thư cần điều trị lâu dài, khả năng duy trì thuốc sau khi kết thúc chương trình hỗ trợ cũng là vấn đề đáng lo ngại.

Một rủi ro khác là người bệnh có thể tìm đến thuốc xách tay hoặc các nguồn cung không chính thức khi không đủ khả năng chi trả cho thuốc chính hãng.

Theo PGS Vũ, hiện có khoảng 10 loại thuốc điều trị đích được đề cập trong thực hành điều trị, nhưng trong bệnh viện không đủ. Một số bệnh nhân không đủ khả năng chi trả đã tìm mua thuốc từ những nguồn khác.

Theo Phương Thúy (VietNamNet)