Vì sao nhiều người vô thức nín thở khi nhận email, tin nhắn công việc?

Tiếng chuông báo tin nhắn, email từ khách hàng hay dòng thông báo gắn tên trên các ứng dụng công việc đã trở thành một phần quen thuộc trong ngày làm việc của dân văn phòng. Nhưng ít ai để ý rằng, mỗi lần như vậy, cơ thể có thể âm thầm phản ứng bằng cách siết chặt cơ vai, nông hơi thở hoặc ngừng thở trong vài giây.

Hiện tượng này được truyền thông quốc tế gọi là Email Apnea - phản xạ vô thức nín thở hoặc chỉ hít thở rất nông khi tiếp nhận email, tin nhắn hay các thông báo công việc. Dù chưa phải là một chẩn đoán y khoa chính thức, nhiều chuyên gia cho rằng phản ứng này phản ánh cách cơ thể đáp ứng với áp lực kéo dài trong môi trường làm việc số.

Thạc sĩ tâm lý lâm sàng Vương Nguyễn Toàn Thiện, Giám đốc chuyên môn Trung tâm Tham vấn và Trị liệu tâm lý Lumos, cho biết hiện tượng trên ngày càng dễ bắt gặp ở những người thường xuyên làm việc trước màn hình, phải xử lý lượng lớn thông tin và chịu áp lực phản hồi liên tục.

Khái niệm Email Apnea được Linda Stone, cựu chuyên gia của Apple và Microsoft, đưa ra sau khi bà quan sát thấy bản thân cùng nhiều đồng nghiệp có xu hướng nín thở mỗi khi mở hộp thư điện tử. Theo những khảo sát bà thực hiện, phản ứng này xuất hiện ở phần lớn người sử dụng công nghệ, dù nhiều người chưa từng ý thức được.

Não bộ phản ứng như đang đối mặt với một mối đe dọa

Theo ông Thiện, nguyên nhân bắt nguồn từ cơ chế sinh tồn của não bộ.

Khi một email mang tiêu đề "Khẩn", tin nhắn từ cấp trên hoặc cuộc gọi bất ngờ xuất hiện, hệ Limbic - vùng não liên quan đến cảm xúc và phản ứng sinh tồn - có thể diễn giải đó là một tín hiệu cần cảnh giác. Trước khi ý thức kịp đánh giá nội dung, cơ thể đã phản ứng bằng cách rút ngắn nhịp thở, tăng trương lực cơ và dồn sự chú ý vào nguồn kích thích.

Đây là cơ chế từng giúp con người tồn tại trước những mối nguy trong tự nhiên. Tuy nhiên, trong môi trường làm việc hiện đại, "mối nguy" không còn là thú dữ mà là những thông báo xuất hiện liên tục trên màn hình máy tính hay điện thoại.

"Não bộ không phân biệt hoàn toàn giữa nguy hiểm thể chất và những áp lực liên quan đến công việc, thu nhập hay sự đánh giá của người khác. Vì vậy, chỉ một tiếng thông báo cũng có thể kích hoạt phản ứng căng thẳng ở một số người", ông Thiện nói.

Hiện tượng này dễ xuất hiện hơn ở người vốn có xu hướng lo âu, đang kiệt sức vì công việc hoặc làm việc trong môi trường áp lực cao, thường xuyên bị giám sát, quản lý vi mô hay phải xử lý khủng hoảng.

Những tín hiệu cơ thể thường bị bỏ qua

Theo chuyên gia, phần lớn người gặp Email Apnea không nhận ra mình đang nín thở.

Thay vào đó, cơ thể phát ra nhiều tín hiệu nhỏ như vai nhô cao khi gõ bàn phím, hàm siết chặt, đầu ngón tay lạnh, khô miệng hoặc liên tục thở hắt ra sau khi hoàn thành một email hay xử lý xong một cuộc trao đổi căng thẳng.

Nhiều người cũng mô tả cảm giác đầu óc mụ mẫm vào cuối buổi chiều, khó tập trung, giảm khả năng sáng tạo hoặc kiệt sức dù gần như chỉ ngồi làm việc.

Theo ông Thiện, những biểu hiện này có thể liên quan đến việc hệ thần kinh phải duy trì trạng thái cảnh giác trong thời gian dài, trong đó nhịp thở nông là một mắt xích của phản ứng stress.

Khi phản ứng nhỏ lặp lại hàng trăm lần

Một vài giây nín thở không gây hại đáng kể. Tuy nhiên, nếu phản ứng ấy lặp đi lặp lại suốt nhiều giờ mỗi ngày, cơ thể có thể luôn ở trạng thái sẵn sàng ứng phó với áp lực.

Ông Thiện cho biết lúc này hệ thần kinh giao cảm liên tục được kích hoạt, làm tăng tiết các hormone như cortisol và adrenaline. Nếu kéo dài, tình trạng này có thể góp phần làm tăng cảm giác căng thẳng, ảnh hưởng chất lượng giấc ngủ, tiêu hóa và khả năng phục hồi của cơ thể.

Nhịp thở nông kéo dài cũng khiến nhiều người cảm thấy mệt mỏi, giảm khả năng tập trung hoặc đau đầu sau nhiều giờ làm việc. Dù các triệu chứng này còn phụ thuộc nhiều yếu tố khác nhau, chúng thường xuất hiện ở những người phải duy trì cường độ làm việc cao trong thời gian dài.

Nếu không được điều chỉnh, tình trạng căng thẳng kéo dài còn có thể làm tăng nguy cơ rối loạn lo âu hoặc kiệt sức nghề nghiệp.

Làm gì để phá vỡ phản xạ này?

Theo ông Thiện, điều quan trọng nhất là giúp cơ thể nhận ra mình đang nín thở.

Một cách đơn giản là dành vài giây kiểm tra hơi thở trước khi mở email hoặc ứng dụng công việc. Nếu phát hiện vai đang căng cứng hoặc mình đang nín thở, hãy chủ động thở ra chậm rồi mới tiếp tục xử lý thông tin.

Chuyên gia cũng khuyến nghị áp dụng kỹ thuật "thở hộp" (box breathing): hít vào bốn giây, giữ bốn giây, thở ra bốn giây rồi giữ thêm bốn giây trước khi lặp lại chu kỳ. Đây là bài tập giúp làm chậm nhịp thở và đưa hệ thần kinh trở về trạng thái cân bằng.

Ngoài ra, người lao động nên thiết lập khoảng nghỉ ngắn sau mỗi 30-60 phút làm việc để thư giãn cơ vai, điều chỉnh tư thế và kiểm tra lại nhịp thở. Việc tắt bớt các thông báo không cần thiết hoặc dành những khoảng thời gian làm việc không bị gián đoạn cũng giúp hạn chế việc não bộ liên tục bị kích hoạt bởi các tín hiệu từ môi trường số.

Trong thời đại mà công việc luôn hiện diện trên màn hình, căng thẳng đôi khi không đến từ những sự kiện lớn mà tích tụ từ những phản ứng rất nhỏ lặp đi lặp lại mỗi ngày. Nhận diện một hơi thở bị ngắt quãng có thể là bước đầu tiên để mỗi người điều chỉnh nhịp làm việc, giảm áp lực lên hệ thần kinh và bảo vệ sức khỏe tinh thần lâu dài.