Từ thưởng hàng chục nghìn USD, lương cao, hỗ trợ mua nhà đến quyền sử dụng thiết bị nghiên cứu đắt giá, các đại học Trung Quốc đang đưa ra hàng loạt chính sách hấp dẫn để thu hút các nhà khoa học, đặc biệt là những người từng làm việc tại các quốc gia phương Tây.

Trái ngược với cảnh hành khách xếp hàng dài chờ làm thủ tục tại sân bay, Shin Young-chul chỉ mất khoảng 5 phút để bước vào phòng chờ VIP. Vị phó giáo sư người Hàn Quốc còn được đi qua lối trải thảm đỏ và miễn kiểm tra giấy tờ.

Đây chỉ là một trong nhiều ưu đãi mà Shin đã nhận được trong 5 năm làm việc tại khoa Sinh - Hóa, Đại học Khoa học và Công nghệ miền Nam (SUSTech) ở Thâm Quyến, tỉnh Quảng Đông, theo Korea Times.

Năm 2022, khi gia nhập SUSTech, Shin được xếp vào nhóm “nhân tài hạng C” thuộc Kế hoạch Chim công của thành phố. Dù là cấp thấp nhất trong hệ thống phân loại, anh vẫn nhận ngay 35.000 USD tiền mặt và mức lương 170.000 USD mỗi năm sau thuế.

Không chỉ có thu nhập, điều kiện nghiên cứu của Shin cũng được ưu tiên đáng kể. Anh có thể sử dụng bất cứ khi nào cần kính hiển vi điện tử đông lạnh trị giá 4,5 triệu USD, đồng thời được ưu tiên tiếp cận các nguồn tài trợ nghiên cứu.

Chính quyền địa phương còn hỗ trợ Shin mua nhà, tìm việc cho vợ và áp dụng mức thuế thu nhập chỉ bằng khoảng một phần ba so với những người có thu nhập cao thông thường.

24-1790217571-vi-sao-cac-dai-hoc-trung-quoc-co-the-trao-nhieu-dac-quyen-de-hut-nhan-tai
Một góc khuôn viên Đại học Bắc Kinh, Trung Quốc. Ảnh: Peking University Fanpage

Mạng lưới chính sách săn nhân tài quy mô lớn

Trường hợp của Shin phản ánh một phần trong hệ thống chính sách đang được Trung Quốc sử dụng để thu hút giới khoa học. Global Times ước tính khoảng 13.000 nhà khoa học đã đến làm việc tại Trung Quốc trong 5 năm qua. Trong số này có những người từng nhận các giải thưởng danh giá, thậm chí có người từng giành Nobel hoặc giữ vị trí giáo sư cao nhất tại các đại học hàng đầu phương Tây.

Sức hút của Trung Quốc đến từ một mạng lưới chính sách tuyển dụng và tài trợ dành cho nhân tài được triển khai trên nhiều cấp độ. Hiện nước này vận hành khoảng 200 chương trình cấp quốc gia và cấp tỉnh, tạo thành một hệ thống khuyến khích nhiều tầng mà giới học thuật gọi là “thang mũ”.

Ở cấp quốc gia có các chương trình như Quỹ khoa học tự nhiên dành cho nhà khoa học trẻ xuất sắc ở nước ngoài, chương trình Học giả Trường Giang, Nghìn tài năng và Nghìn tài năng trẻ. Bên cạnh đó là hàng loạt chương trình do địa phương triển khai, trong đó có Kế hoạch Chim công của Thâm Quyến, Chiến dịch Côn Bằng của Chiết Giang và Học giả Phương Đông của Thượng Hải.

Các nhà khoa học được phân thành những nhóm A, B và C để xác định chế độ đãi ngộ. Người được tuyển dụng có thể nhận thưởng ngay khi ký hợp đồng cùng các khoản hỗ trợ nghiên cứu, đổi lại là cam kết làm việc trong khoảng 3-5 năm.

Tại cơ sở Thâm Quyến của Đại học Trung văn Hong Kong, chẳng hạn, một nhà khoa học thuộc chương trình “Nghìn tài năng trẻ” có thể nhận hơn 110.000 USD tiền thưởng từ chính quyền tỉnh và trung ương, cùng khoản quỹ khởi nghiệp nghiên cứu từ 220.000 đến 520.000 USD.

Những người thuộc nhóm cao hơn được hưởng mức thưởng gấp đôi và các chính sách hỗ trợ nhà ở. Với học giả nước ngoài, khoản tài trợ nghiên cứu từ chính phủ có thể lên tới 440.000-740.000 USD, chưa kể những hỗ trợ bổ sung từ chính quyền địa phương.

Các trường đại học cũng cạnh tranh để giữ người tài

Không chỉ chính quyền, các trường đại học Trung Quốc cũng trực tiếp tham gia vào cuộc đua thu hút học giả. Các trường đóng vai trò đầu mối tiếp nhận hồ sơ, đồng thời xây dựng những gói đãi ngộ riêng để cạnh tranh với các cơ sở nghiên cứu khác.

Tại Trung tâm Toán học Yau thuộc Đại học Thanh Hoa, phó giáo sư và giáo sư biên chế có mức lương từ 74.000 đến 518.000 USD mỗi năm. Trong khi đó, theo The Daily Princetonian, mức lương cao nhất cho vị trí tương tự tại Đại học Princeton của Mỹ nằm trong khoảng 271.000-350.000 USD.

Một số trường còn áp dụng cơ chế “quỹ đối ứng” để tăng nguồn lực nghiên cứu. Tại Đại học Giao thông Thượng Hải, nếu một nhà khoa học trẻ nhận được 1-3 triệu nhân dân tệ, tương đương 150.000-450.000 USD, từ quỹ nghiên cứu của chính phủ, trường sẽ cấp thêm một khoản tương tự.

Cơ sở vật chất cũng trở thành yếu tố cạnh tranh quan trọng. Shin cho biết Hàn Quốc chỉ có 5 kính hiển vi điện tử đông lạnh, khiến các nhà nghiên cứu có thể phải chờ hàng tháng mới đến lượt sử dụng. Trong khi đó, riêng SUSTech đã sở hữu 6 thiết bị.

Các đại học Trung Quốc cũng đẩy nhanh việc trao quyền cho những nhà khoa học được tuyển dụng. Một số người có thể được bổ nhiệm ngay vào vị trí giáo sư biên chế hoặc được phép tuyển nghiên cứu sinh tiến sĩ mà không bị giới hạn về số lượng.

Chen Peipei, nhà khoa học năng lượng từng rời Đại học Cambridge để đến Đại học Thành phố Hong Kong, cho rằng nguồn kinh phí và khả năng xây dựng nhóm nghiên cứu là yếu tố rất hấp dẫn đối với các nhà khoa học. Theo bà, những cơ hội như vậy ngày càng hiếm tại Anh.

Trung Quốc tận dụng cơ hội từ thay đổi môi trường nghiên cứu

Bên cạnh tiền lương, thưởng và cơ sở vật chất, môi trường nghiên cứu đang phát triển tại các đại học Trung Quốc cũng được xem là một yếu tố thu hút giới học thuật.

Trong bối cảnh Trung Quốc đặt mục tiêu vươn lên vị trí dẫn đầu thế giới về khoa học và công nghệ vào năm 2035, các trường đại học tại nước này được cho là đang mở ra thêm nhiều cơ hội nghiên cứu cho các nhà khoa học.

Làn sóng thu hút nhân tài diễn ra cùng thời điểm các đại học Mỹ phải đối mặt với việc cắt giảm, đóng băng nguồn tài trợ cũng như gia tăng sức ép và giám sát đối với hoạt động nghiên cứu, theo CNN.

Lu Wuyuan, nhà hóa học protein từng là giáo sư biên chế tại Đại học Maryland trước khi chuyển sang Đại học Phúc Đán, cho rằng các trường đại học Trung Quốc đang nhanh chóng tận dụng sự thay đổi này để thu hút nhân tài.

“Việc các nhà khoa học được đào tạo ở nước ngoài về Trung Quốc là một xu hướng mạnh mẽ, có lẽ là không thể đảo ngược”, Lu nhận định.

Bích Ngọc (SHTT)