Bước ngoặt chính sách tiền tệ: Fed bất ngờ nâng lãi suất lần đầu tiên sau 3 năm

Ngày 16/9, khép lại phiên họp chính sách kéo dài hai ngày, cơ quan này thông báo nâng lãi suất tham chiếu thêm 25 điểm cơ bản (0,25%), đưa biên độ lãi suất lên mức 3,75-4%. Đây là lần tăng lãi suất đầu tiên của Fed kể từ tháng 7/2023, chấm dứt giai đoạn 6 lần hạ lãi suất liên tiếp với tổng mức giảm 175 điểm cơ bản (1,75%), bao gồm cả 3 đợt cắt giảm diễn ra trong năm ngoái.

Áp lực giá dầu và bài toán lạm phát dai dẳng

Quyết định siết van tiền tệ của Fed diễn ra hoàn toàn trùng khớp với dự báo từ giới phân tích phố Wall. Lo ngại bùng lên mạnh mẽ sau khi dữ liệu công bố tuần trước chỉ ra rằng lạm phát tháng 8 của Mỹ vẫn chưa chịu hạ nhiệt, đe dọa trực tiếp đến lộ trình đưa chỉ số này về mốc mục tiêu 2%. Áp lực giá cả càng thêm trầm trọng khi giá dầu thô thế giới tăng phi mã thời gian qua, hiện đã vượt mốc 100 USD mỗi thùng do xung đột tại Trung Đông không ngừng leo thang.

Trong báo cáo đánh giá sức khỏe kinh tế Mỹ, Fed nhìn nhận chi tiêu nội địa vẫn duy trì sự sôi động bất chấp bất ổn gia tăng, đồng thời tăng trưởng năng suất và dòng vốn đầu tư của khối doanh nghiệp vẫn rất vững chắc giữa bối cảnh tỷ lệ thất nghiệp biến động không đáng kể. Tuy nhiên, rào cản lớn nhất hiện nay là lạm phát vẫn đang trên đà tăng tốc, buộc Fed phải can thiệp bằng biện pháp nâng lãi suất để kéo mặt bằng giá về mục tiêu.

Theo kịch bản dự báo mới nhất, nền kinh tế số một thế giới dự kiến đạt mức tăng trưởng 2,3% trong năm nay — tăng nhẹ so với kỳ vọng hồi tháng 6, trong khi tỷ lệ thất nghiệp chốt năm ở mức 4,1%. Chỉ số Giá chi tiêu cá nhân (PCE), thước đo lạm phát ưa thích của cơ quan này, được dự báo chạm ngưỡng 3,7%. Đáng chú ý, thời điểm lạm phát Mỹ hạ về mốc 2% được nhận định phải dời sang tận năm 2029, tức chậm hơn một năm so với các tính toán trước đó.

Thông điệp đanh thép từ chiếc ghế Chủ tịch Fed

Tại buổi họp báo sau quyết định lịch sử, Chủ tịch Fed Kevin Warsh nhấn mạnh thực tế lạm phát đã neo cao hơn mức mục tiêu suốt hơn 5 năm qua, do đó ưu tiên cốt lõi số một lúc này là thiết lập lại sự ổn định giá cả. Đề cập đến việc liệu các đợt tăng lãi suất biên độ nhỏ có thể giải tỏa gánh nặng từ cú sốc nguồn cung năng lượng hay không, ông khẳng định Fed không thể can thiệp trực tiếp vào từng mặt hàng riêng lẻ như giá dầu hay thực phẩm, nhưng cơ quan này có đủ công cụ và quyết tâm để ngăn chặn sự biến động giá lan rộng, triệt tiêu các tác động vòng hai, vòng ba lên toàn bộ nền kinh tế, đồng thời nhấn mạnh việc tăng lãi suất là bước đi nghiêm túc, đúng mức và có trách nhiệm.

Trước những hoài nghi từ giới đầu tư xem đây là phép thử đối với tính độc lập của ngân hàng trung ương, người đứng đầu Fed khẳng định tính độc lập thể hiện ở việc cơ quan này tập trung tuyệt đối vào phận sự chuyên môn của mình và tôn trọng quyền hạn của những người phụ trách chính sách tài khóa, thương mại. Ông Warsh cũng xua tan lo ngại về việc lợi suất trái phiếu tăng cao, lý giải rằng hiện tượng này không phản ánh sự suy giảm niềm tin của thị trường, mà xuất phát từ nội lực vững chắc của nền kinh tế, sự gia tăng cạnh tranh nguồn vốn khi doanh nghiệp đẩy mạnh đầu tư, cùng các yếu tố địa chính trị phức tạp.

Phản ứng trái chiều trên thị trường tài chính và sức ép chính trị

Động thái thắt chặt chính sách của Fed xuất hiện vào thời điểm đặc biệt nhạy cảm, khi chỉ còn chưa đầy hai tháng nữa là cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ sẽ chính thức diễn ra. Kết quả cuộc bỏ phiếu này mang tính quyết định liệu đảng Cộng hòa của ông Trump có duy trì được thế kiểm soát Quốc hội trong hai năm cuối nhiệm kỳ hay không. Hiện tại, đảng cầm quyền đang đối diện thách thức lớn khi tâm lý cử tri chịu nhiều áp lực tiêu cực trước việc giá xăng đội thêm hơn 30% so với năm ngoái và lãi suất vay mua nhà liên tục leo dốc.

Dù bước tăng lãi suất thường tạo lực cản đối với thị trường chứng khoán, phố Wall vẫn duy trì được sắc xanh sau thông báo chính thức nhờ việc thị trường đã sớm phản ánh kịch bản này từ trước. Sự phục hồi của nhóm cổ phiếu trí tuệ nhân tạo (AI) sau đợt bán tháo đã dẫn dắt chỉ số S&P 500 tăng 0,3% và Nasdaq Composite tăng thêm 0,7%. Ở chiều ngược lại, thị trường kim loại quý hứng chịu cú sốc mạnh khi giá vàng thế giới lao dốc hơn 40 USD ngay sau thông báo tăng lãi suất, lùi về vùng 4.314 USD một ounce.

PV (SHTT)