Thị trường năng lượng thế giới có thể đối mặt với tình trạng thắt chặt nguồn cung nghiêm trọng hơn khi dầu thô từ Iran bị hạn chế đưa ra thị trường, tác động lan rộng tới nhiều quốc gia nhập khẩu, đặc biệt tại khu vực châu Á.

Bộ tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM), đơn vị phụ trách hoạt động quân sự của Mỹ tại Trung Đông, cho biết từ sáng 13/4 sẽ bắt đầu kiểm soát và ngăn chặn toàn bộ hoạt động hàng hải ra vào các cảng của Iran. Biện pháp này được triển khai theo chỉ đạo phong tỏa eo biển Hormuz mà Tổng thống Mỹ Donald Trump đã công bố trước đó.

Theo thông báo, quy định phong tỏa sẽ được áp dụng đồng nhất đối với tàu thuyền của mọi quốc gia khi di chuyển đến hoặc rời các khu vực cảng biển của Iran, bao gồm cả hệ thống cảng tại Vịnh Ba Tư và Vịnh Oman.

13-1776081879-lenh-phong-toa-cua-my-dang-day-thi-truong-dau-vao-kich-ban-nao

Giới phân tích nhận định động thái này có thể khiến thị trường dầu thô toàn cầu tiếp tục rơi vào trạng thái thiếu hụt. Trước đó, tuyến vận tải qua eo biển Hormuz vốn đã bị gián đoạn nghiêm trọng kể từ khi căng thẳng tại Trung Đông leo thang, kéo giá năng lượng tăng mạnh từ cuối tháng 2. Đây là tuyến vận chuyển chiến lược, từng đảm nhận khoảng 20% lưu lượng dầu thô và khí hóa lỏng toàn cầu, chủ yếu phục vụ các thị trường châu Á.

Dù vậy, hiện vẫn có khoảng 2 triệu thùng dầu từ Iran mỗi ngày được đưa ra thị trường thông qua tuyến này. Theo dữ liệu từ hãng nghiên cứu Kpler, sản lượng xuất khẩu của Iran đạt khoảng 1,84 triệu thùng/ngày trong tháng 3 và dự kiến còn 1,71 triệu thùng/ngày trong tháng 4, cao hơn mức trung bình năm 2025 khoảng 1,68 triệu thùng/ngày.

Trước thời điểm xung đột bùng phát ngày 28/2, Iran đã đẩy mạnh xuất khẩu, khiến lượng dầu tích trữ trên các tàu chở dầu đạt mức rất cao. Ước tính đến đầu tháng 4, hơn 180 triệu thùng dầu của Iran đang được lưu trữ trên các tàu ngoài khơi, theo Kpler.

Ngay cả khi hai bên công bố lệnh ngừng bắn tạm thời kéo dài 2 tuần vào tuần trước, lưu lượng tàu qua eo biển Hormuz vẫn chưa có dấu hiệu phục hồi rõ rệt. Dữ liệu từ LSEG cho thấy ngày 11/4 chỉ có 3 tàu chở dầu cỡ lớn đi qua khu vực này, trong khi mỗi tàu có thể chở tới 2 triệu thùng dầu. Con số này thấp hơn rất nhiều so với giai đoạn trước xung đột, khi trung bình mỗi ngày có hơn 100 lượt tàu qua lại.

Sau thông báo phong tỏa từ phía Mỹ, nhiều tàu dầu đã điều chỉnh hành trình để tránh đi qua eo biển Hormuz. Đáng chú ý, tàu siêu trọng tải Agios Fanourios I treo cờ Malta - dự kiến chở dầu thô từ Iraq tới Việt Nam - đã phải đổi hướng và hiện neo đậu gần khu vực Vịnh Oman. Tính đến ngày 7/4, khoảng 187 tàu chở tổng cộng 172 triệu thùng dầu thô và sản phẩm lọc dầu vẫn đang hoạt động trong khu vực Vịnh Ba Tư.

Việc nguồn cung từ Iran bị siết chặt đã ngay lập tức tác động lên thị trường, khiến giá dầu thế giới tăng mạnh trong phiên giao dịch ngày 13/4. Giá dầu Brent đã lên mức 102 USD/thùng, trong khi dầu WTI đạt 104 USD/thùng.

Diễn biến này được dự báo sẽ ảnh hưởng đáng kể tới các nền kinh tế châu Á - khu vực phụ thuộc lớn vào nguồn cung dầu Trung Đông. Trước xung đột, phần lớn dầu xuất khẩu của Iran được chuyển tới Trung Quốc - quốc gia nhập khẩu dầu thô lớn nhất thế giới. Ngoài ra, Mỹ gần đây cũng áp dụng cơ chế miễn trừ trừng phạt, cho phép một số quốc gia tạm thời nhập khẩu dầu từ Iran.

Theo dữ liệu theo dõi tàu biển từ LSEG và Kpler công bố ngày 8/4, Ấn Độ dự kiến sẽ tiếp nhận lô dầu thô đầu tiên từ Iran sau 7 năm trong tuần này. Đồng thời, nhiều nhà máy lọc dầu tại châu Á cũng đang xem xét tăng nhập khẩu dầu Iran sau khi các hạn chế được nới lỏng.

Căng thẳng tại Trung Đông đã làm thay đổi đáng kể các dự báo về cung - cầu dầu thô toàn cầu trong năm nay. Một số tổ chức phân tích cho rằng nhu cầu có thể vượt nguồn cung trung bình khoảng 750.000 thùng/ngày, trái ngược hoàn toàn với dự báo trước đó về tình trạng dư cung 1,63 triệu thùng/ngày, khi OPEC+ dần mở rộng sản lượng.

Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) ước tính đến cuối tháng 3, xung đột đã khiến nguồn cung toàn cầu giảm khoảng 11 triệu thùng/ngày. Trong khi đó, ngân hàng ANZ đưa ra con số thấp hơn, khoảng 9 triệu thùng/ngày. Theo thống kê của IEA hồi tháng 1, tổng nguồn cung dầu toàn cầu ở mức khoảng 106,6 triệu thùng/ngày.

Theo Việt Hà (SHTT)