Căng thẳng địa chính trị khiến giá nhiên liệu bay tăng mạnh và làm gián đoạn nguồn cung. Trước tình hình này, Cục Hàng không Việt Nam cảnh báo khả năng thiếu hụt nhiên liệu cho các chuyến bay từ tháng 4 tới, đồng thời kiến nghị nhiều giải pháp khẩn cấp nhằm ổn định hoạt động của ngành hàng không.

Trong báo cáo gửi Bộ Xây dựng ngày 9/3 về những tác động từ căng thẳng tại khu vực Trung Đông, Cục Hàng không Việt Nam đã đưa ra hàng loạt kiến nghị nhằm giảm bớt áp lực chi phí và giúp các hãng bay trong nước duy trì hoạt động. 

Một trong những đề xuất đáng chú ý là áp dụng chính sách giảm 50% các loại phí trong lĩnh vực hàng không, tương tự giai đoạn dịch COVID-19, bao gồm phí cất hạ cánh và phí điều hành bay.

Bên cạnh đó, cơ quan này cũng đề nghị xem xét điều chỉnh giá trần vé máy bay nội địa trong trường hợp cần thiết, nhằm tạo điều kiện cho các hãng cân đối chi phí khai thác. Cục Hàng không đồng thời kiến nghị Bộ Xây dựng báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét miễn hoàn toàn thuế bảo vệ môi trường đối với nhiên liệu bay đến hết tháng 5/2026. Ngoài ra, nhiên liệu hàng không cũng được đề xuất đưa vào danh mục hàng hóa được giảm thuế giá trị gia tăng từ mức 10% xuống mức phù hợp.

10-1773110549-gia-xang-dau-tang-nganh-hang-khong-kien-nghi-tai-ap-dung-cac-goi-ho-tro-thoi-covid-19.jpg
Ảnh minh họa: Internet

Cơ quan quản lý cũng đề nghị Chính phủ sớm ban hành nghị định sửa đổi thuế xuất nhập khẩu ưu đãi đối với một số mặt hàng xăng dầu và nguyên liệu đầu vào. Đồng thời, các hãng hàng không được đề xuất cho phép áp dụng phụ thu nhiên liệu đối với vé máy bay nội địa, với cơ chế điều chỉnh linh hoạt theo biến động thực tế của giá nhiên liệu.

Ngoài các giải pháp về chính sách thuế và phí, Cục Hàng không Việt Nam cũng kiến nghị Ngân hàng Nhà nước xem xét hỗ trợ tài chính cho các doanh nghiệp cung cấp nhiên liệu hàng không và các hãng bay. Các biện pháp có thể bao gồm tăng hạn mức tín dụng và nâng mức bảo lãnh thư tín dụng, giúp các doanh nghiệp có thêm nguồn lực để nhập khẩu nhiên liệu và duy trì hoạt động khai thác.

Ở khía cạnh nguồn cung, Bộ Công Thương được đề nghị thúc đẩy mở rộng nguồn cung nhiên liệu cho thị trường, đồng thời chỉ đạo các nhà máy lọc dầu trong nước như Nghi Sơn và Dung Quất tăng tối đa công suất sản xuất Jet A1 để cung cấp cho các hãng hàng không với mức giá hợp lý.

Theo Cục Hàng không Việt Nam, việc gián đoạn nguồn cung dầu thô qua eo biển Hormuz đã tác động trực tiếp đến thị trường nhiên liệu bay Jet A1 tại châu Á. Giá nhiên liệu này tại Singapore đã tăng mạnh từ mức 83,32 USD/thùng trong tháng 1 và 89,04 USD/thùng trong tháng 2 lên tới 231,42 USD/thùng vào ngày 4/3, tức tăng khoảng 160% chỉ trong bốn ngày đầu tháng 3. Hiện mức giá đang giao dịch quanh 160,57 USD/thùng và được dự báo có thể đạt gần 170 USD/thùng do lo ngại căng thẳng tiếp tục leo thang và nguồn cung vẫn hạn chế.

Không chỉ giá nhiên liệu tăng, phụ phí Premium vật lý Jet A-1 cũng tăng vọt từ mức thông thường 1–2 USD/thùng lên khoảng 18,11–21,16 USD/thùng. Điều này khiến tổng chi phí nhiên liệu của các hãng bay tăng đáng kể. Theo Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế (IATA), khi giá Jet A1 tăng cao, chi phí khai thác của các hãng có thể tăng thêm 50–60%, thậm chí vượt 70% nếu giá nhiên liệu đạt mức từ 200 USD/thùng trở lên.

Căng thẳng nguồn cung dầu thô cũng khiến nhiều nhà máy lọc dầu tại châu Á, vốn là đối tác cung cấp chính cho Việt Nam, phải giảm công suất. Một số quốc gia thậm chí hạn chế xuất khẩu để ưu tiên nguồn cung trong nước. Trong khi đó, Việt Nam phụ thuộc nhập khẩu tới khoảng 70% nhu cầu nhiên liệu hàng không, khiến rủi ro thiếu hụt càng trở nên rõ rệt.

Hiện nay, trong nước có năm đơn vị cung cấp nhiên liệu hàng không gồm Skypec, Petrolimex Aviation, TAPETCO, NAFSC và Tập đoàn Nhiên liệu hàng không Đông Dương. Theo báo cáo của Skypec và Petrolimex Aviation – hai đơn vị cung cấp chủ lực – nguồn nhiên liệu vẫn đủ để phục vụ các hãng bay đến hết ngày 31/3 theo các hợp đồng đã ký.

Tuy nhiên, việc nhập khẩu nhiên liệu cho tháng 4 đang gặp nhiều trở ngại. Các đối tác cung cấp tại Singapore, Thái Lan và Trung Quốc được cho là đang trì hoãn giao hàng và thậm chí có thể kích hoạt điều khoản bất khả kháng để chấm dứt hợp đồng. Điều này khiến nguy cơ thiếu nhiên liệu cho các hãng hàng không Việt Nam từ đầu tháng 4 trở nên hiện hữu.

Ở trong nước, hai nhà máy lọc dầu Nghi Sơn và Dung Quất cũng khó có thể ngay lập tức tăng sản lượng Jet A1 do phải cân đối với các sản phẩm xăng dầu khác phục vụ nền kinh tế. Ngoài ra, theo Petrolimex Aviation, các nhà máy này còn có kế hoạch bảo trì trong tháng 3 và tháng 4/2026, dự kiến tạm ngừng hoạt động khoảng 10 ngày mỗi tháng.

Đối với các hãng hàng không, nhiên liệu luôn chiếm tỷ trọng lớn trong chi phí vận hành, thường ở mức 35–40% tổng chi phí. Khi giá nhiên liệu tăng mạnh, nhiều đường bay có nguy cơ mất hiệu quả kinh tế.

Không chỉ chi phí nhiên liệu tăng, việc phải điều chỉnh lộ trình bay để tránh các khu vực không phận đóng cửa cũng khiến máy bay phải bay xa hơn và mất nhiều thời gian hơn. Điều này kéo theo mức tiêu hao nhiên liệu cao hơn, chi phí làm thêm giờ cho tổ bay và chi phí bảo dưỡng tăng lên. Ngoài ra, các khoản chi gián tiếp như phí bay qua hành lang thay thế hay phụ phí bảo hiểm rủi ro cũng tăng mạnh do chuỗi cung ứng năng lượng bị gián đoạn.

Theo ước tính, nếu giá Jet A1 duy trì ở mức 200–230 USD/thùng như thời gian gần đây, chi phí khai thác của Vietnam Airlines có thể tăng thêm khoảng 50–60% mỗi tháng so với thời điểm trước khi xảy ra xung đột. Với Sun PhuQuoc Airways, chi phí tăng khoảng 30%, trong khi VietJet Air có thể phải gánh thêm khoảng 2.000 tỷ đồng mỗi tháng.

Trước áp lực chi phí ngày càng lớn, nhiều đường bay đang đứng trước nguy cơ không còn hiệu quả khai thác. Các hãng hàng không Việt Nam vì vậy buộc phải rà soát lại hoạt động, điều chỉnh lịch bay từ tháng 4/2026 nhằm giảm tiêu hao nhiên liệu và hạn chế nguy cơ hủy chuyến nếu nguồn cung nhiên liệu tiếp tục bị gián đoạn.

PN (SHTT)