Sắp tới, mỗi cây xăng có thể bán một giá khác nhau

Tại hội nghị lấy ý kiến về dự thảo Nghị định kinh doanh xăng dầu ngày 30/9, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Việt Sơn cho biết cơ chế giá bán lẻ mới đang được đề xuất sẽ tác động trực tiếp tới doanh nghiệp và người tiêu dùng.

Theo phương án này, Nhà nước sẽ không còn trực tiếp công bố giá cơ sở định kỳ như hiện nay. Thay vào đó, doanh nghiệp tự tính toán và quyết định giá bán lẻ dựa trên một công thức chung.

Cơ chế mới được Bộ Công Thương đánh giá có thể giúp giá xăng dầu phản ánh sát hơn những biến động của thị trường, đồng thời vẫn duy trì tính minh bạch để bảo đảm quyền lợi của người tiêu dùng.

Có thể xuất hiện tình trạng mỗi cây xăng một giá

Ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, cho biết theo dự thảo, giá xăng dầu sẽ do thị trường và doanh nghiệp quyết định. Cơ quan quản lý cũng dự kiến không còn định kỳ công bố giá bán lẻ vào thứ Năm hàng tuần như hiện nay.

Thay vào đó, từng doanh nghiệp và cửa hàng có thể đưa ra mức giá riêng, dựa trên chi phí thực tế trong quá trình kinh doanh.

“Doanh nghiệp hoàn toàn quyết định giá bán lẻ thị trường. Khi Nghị định có hiệu lực thì sẽ phải chấp nhận chuyện mỗi cây xăng một giá”, ông Linh nói.

Điều này đồng nghĩa giá xăng tại một cửa hàng có thể tăng vào buổi sáng rồi giảm ngay trong buổi chiều, tùy thuộc vào chính sách kinh doanh của doanh nghiệp.

Theo bản dự thảo lần thứ 14, thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối ngoài hệ thống được tự quyết giá theo thị trường, đồng thời phải kê khai và kết nối dữ liệu với cơ quan quản lý. Trong khi đó, nhà phân phối thuộc hệ thống của một đầu mối sẽ không được bán cao hơn mức giá do đơn vị cung cấp hàng đưa ra.

Công thức xác định giá dự kiến bao gồm giá mua, chi phí tạo nguồn, chi phí kinh doanh định mức, lợi nhuận và thuế. Giá mua và chi phí tạo nguồn sẽ do doanh nghiệp tự xác định dựa trên thực tế kinh doanh, còn lợi nhuận cũng do doanh nghiệp chủ động quyết định.

Riêng chi phí kinh doanh định mức vẫn thuộc phạm vi quản lý của Nhà nước. Bộ Công Thương sẽ công bố mức khởi điểm, sau đó hàng năm doanh nghiệp tự điều chỉnh theo biến động CPI do Bộ thông báo. Cứ ba năm một lần, cơ quan quản lý sẽ rà soát và công bố lại mức này dựa trên báo cáo kiểm toán độc lập của doanh nghiệp.

Người tiêu dùng có thêm lựa chọn về giá

Theo ông Trần Hữu Linh, việc chuyển sang cơ chế doanh nghiệp tự quyết giá là thay đổi đáng chú ý và có thể tác động trực tiếp tới cách người tiêu dùng lựa chọn nơi mua xăng dầu.

Nếu trước đây các cửa hàng cùng điều chỉnh theo một mặt bằng giá vào từng kỳ, thì với cơ chế mới, người mua có thể so sánh và lựa chọn giữa các cửa hàng hoặc hệ thống bán lẻ khác nhau.

Ở chiều tích cực, những doanh nghiệp có chi phí thấp, chủ động được nguồn hàng và vận hành hiệu quả có thể giảm giá để thu hút khách hàng. Tuy nhiên, cơ chế này cũng có khả năng tạo ra sự chênh lệch giá giữa các khu vực, đặc biệt tại những nơi có ít doanh nghiệp và cửa hàng bán lẻ.

Cùng với giá bán, cách hình thành chiết khấu trong chuỗi bán lẻ xăng dầu cũng có thể thay đổi. Khi doanh nghiệp được quyền quyết định giá, mức chiết khấu dành cho đại lý và cửa hàng sẽ trở thành một phần trong bài toán kinh doanh của từng hệ thống, thay vì phụ thuộc vào một mức điều hành như hiện nay.

Ông Linh cho biết thời gian qua, một số doanh nghiệp phân phối và cửa hàng từng phản ánh có thời điểm chiết khấu giảm về 0, khiến hoạt động kinh doanh không có lãi. Việc trao quyền chủ động về giá được kỳ vọng tạo thêm dư địa để các bên tự phân bổ chi phí, lợi nhuận và chiết khấu trong toàn bộ chuỗi.

Nhà nước vẫn có thể can thiệp khi thị trường biến động mạnh

Việc trao quyền định giá cho doanh nghiệp không đồng nghĩa Nhà nước rút khỏi vai trò điều hành thị trường xăng dầu.

Thứ trưởng Nguyễn Việt Sơn nhấn mạnh xăng dầu là mặt hàng thiết yếu, có ảnh hưởng lớn đến sản xuất, kinh doanh, đời sống người dân cũng như an ninh năng lượng. Vì vậy, dù đổi mới cơ chế quản lý, Nhà nước vẫn cần duy trì các công cụ để điều tiết, giám sát và can thiệp khi cần thiết.

Theo dự thảo, cơ chế bình ổn giá có thể được kích hoạt trong trường hợp giá xăng dầu tăng hoặc giảm liên tục từ 1-4 tuần, hoặc biến động cộng dồn từ 15-20% trong thời gian ngắn và gây ảnh hưởng lớn đến kinh tế - xã hội.

Khi đó, Bộ Công Thương sẽ phối hợp với Bộ Tài chính để đề xuất Chính phủ quyết định chủ trương, biện pháp cũng như thời gian bình ổn. Các công cụ có thể được sử dụng gồm tổng nguồn tối thiểu, dự trữ lưu thông, dự trữ quốc gia, thuế, chính sách tài chính - tiền tệ và Quỹ bình ổn giá nếu có.

Trong trường hợp cần thiết, Nhà nước cũng có thể trực tiếp điều hành giá xăng dầu trong một khoảng thời gian nhất định.

Góp ý cho dự thảo, đại diện Petrolimex đề nghị cơ quan soạn thảo làm rõ hơn các điều kiện để kích hoạt cơ chế bình ổn. Doanh nghiệp cho rằng cần xác định cụ thể ngưỡng áp dụng khi giá biến động trong khoảng 15-20%, tránh phát sinh cách hiểu khác nhau trong quá trình thực hiện.

Thứ trưởng Nguyễn Việt Sơn cho biết những nội dung có tác động lớn đến thị trường, doanh nghiệp và người tiêu dùng sẽ tiếp tục được cơ quan quản lý đánh giá trước khi dự thảo được trình cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định.

Bích Ngọc (SHTT)