"Gọng kìm" Hormuz: Khi Iran biến điểm nghẽn kinh tế thành vũ khí đàm phán tối thượng

Việc "vũ khí hóa" tuyến hàng hải huyết mạch này đã tạo ra một đòn bẩy địa kinh tế mạnh mẽ, buộc các cường quốc phải ngồi vào bàn đàm phán với những điều kiện không hoàn toàn có lợi cho họ. Mặc dù Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố thỏa thuận này là một "chiến thắng hoàn toàn và trọn vẹn", nhưng giới quan sát lại nhìn thấy một bức tranh khác. 

Thực tế, việc nối lại lưu thông qua Eo biển Hormuz – điều kiện tiên quyết của thỏa thuận – đã thừa nhận quyền kiểm soát thực tế của Iran đối với 20% lưu lượng dầu khí toàn cầu.

Sức nặng của quân bài Hormuz nằm ở tính phi đối xứng. Chuyên gia năng lượng Samantha Gross nhận định rằng Iran không cần quá nhiều sức mạnh quân sự để gây ra những xáo trộn khổng lồ cho nền kinh tế thế giới. 

Bằng cách phong tỏa hoặc kiểm soát chặt chẽ tuyến đường này trong hơn sáu tuần xung đột, Iran đã đẩy Mỹ vào một nghịch lý: ưu thế quân sự vượt trội của phương Tây không thể bảo đảm sự an toàn cho dòng chảy năng lượng quốc tế nếu thiếu đi sự hợp tác của Tehran.

Ngay khi lệnh ngừng bắn được công bố, thị trường năng lượng toàn cầu đã phản ứng tức thì như một chiếc lò xo được nới lỏng. Giá dầu thô và khí đốt tại châu Âu đồng loạt giảm mạnh từ 15-20%. Tuy nhiên, sự hưng phấn này được dự báo chỉ mang tính tạm thời. 

Hệ lụy từ việc gián đoạn trước đó đã để lại những vết sẹo sâu sắc: Philippines phải ban bố tình trạng khẩn cấp về năng lượng, giá điện tại châu Âu leo thang gây áp lực lên các nền kinh tế đang hồi phục, và ngay cả tại Mỹ, giá xăng cũng không nằm ngoài vòng xoáy ảnh hưởng.

Đáng chú ý, Iran không chỉ sử dụng Hormuz như một công cụ chính trị mà còn biến nó thành một "cỗ máy in tiền". Trong bối cảnh nguồn cung thắt chặt, dầu của Iran không những không bị tẩy chay mà còn đạt mức giá cao kỷ lục tại một số thị trường châu Á. 

Với sản lượng xuất khẩu đạt khoảng 1,85 triệu thùng/ngày vào tháng 3, cùng với việc Mỹ buộc phải nới lỏng trừng phạt để hạ nhiệt giá năng lượng, Tehran đang tận dụng tối đa lợi thế kép để củng cố ngân sách quốc gia.

Tầm nhìn của Iran dường như còn xa hơn một lệnh ngừng bắn tạm thời. Giới phân tích cho rằng Tehran đang tìm cách "thể chế hóa" quyền kiểm soát tại eo biển này thông qua các cơ chế giám sát hoặc thu phí tàu thuyền, có thể dưới sự trung gian của các quốc gia như Oman. 

Đây là một kịch bản mà các công ty vận tải và bảo hiểm có khả năng sẽ chấp nhận bởi đơn giản họ không có con đường thay thế khả thi nào khác.

Sau cùng, diễn biến tại Eo biển Hormuz là một bài học đắt giá về trật tự thế giới hiện đại: sức mạnh quân sự truyền thống đang dần phải nhường bước hoặc chia sẻ vị thế với khả năng kiểm soát các điểm nghẽn kinh tế. Khi các tuyến giao thương bị "vũ khí hóa", mọi chiến thắng trên chiến trường đều trở nên mong manh trước những cú sốc từ túi tiền và bình xăng của người tiêu dùng toàn cầu.