Iran mời các nước ký hiệp ước, sẵn sàng "mở cửa" eo biển Hormuz: Điều kiện là gì?

Chủ tịch Hội đồng Thông tin Chính phủ Iran, Elias Hazrati, phát biểu trên truyền hình quốc gia ngày 2/4: “Iran hoàn toàn kiểm soát eo biển Hormuz. Hôm nay, chúng tôi có thể công bố một thỏa thuận liên quan đến tuyến đường chiến lược này. Chúng tôi sẽ mời các quốc gia châu Âu, châu Á và Ả Rập quan tâm ký kết”.

Ông Hazrati cũng nhấn mạnh: “Trong bối cảnh hiện nay, việc lập kế hoạch và thiết lập một cơ chế khu vực cũng như quốc tế mang tên Hiệp ước eo biển Hormuz hoàn toàn khả thi”.

Trước xung đột, eo biển Hormuz vận chuyển khoảng 1/5 nguồn cung dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng toàn cầu. Kể từ khi Mỹ và Israel tiến hành không kích Iran cuối tháng 2, Iran cơ bản phong tỏa tuyến đường này, chỉ cho tàu thuyền của một số nước “thân thiện” đi qua.

Việc kiểm soát Hormuz trở thành một đòn bẩy chiến lược quan trọng của Iran, khi việc phong tỏa tuyến đường này có tác động kinh tế toàn cầu vượt xa dự đoán. Iran cũng yêu cầu các quốc gia công nhận chủ quyền của nước này với Hormuz như một điều kiện để chấm dứt xung đột, đồng thời thông qua kế hoạch thu phí quá cảnh đối với tàu thuyền đi qua.

Trước đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump từng đưa ra “tối hậu thư” yêu cầu Iran mở lại eo biển trong vòng 48 giờ, nếu không Mỹ sẽ tấn công các nhà máy điện của Iran. Tuy nhiên, ông Trump đã 2 lần hoãn thời hạn này, lần lượt 5 ngày và 10 ngày.

Hiện chưa rõ phản ứng tiếp theo của Mỹ khi hết thời hạn “tối hậu thư”, nhưng ông Trump từng gợi ý khả năng Mỹ có thể kết thúc chiến dịch tấn công Iran và rút quân trong 2 - 3 tuần tới mà không cần ký thỏa thuận mở lại eo biển. Tổng thống Mỹ cũng nhấn mạnh rằng, Mỹ không phụ thuộc vào eo biển Hormuz, việc khôi phục hàng hải nên là trách nhiệm của các nước sử dụng tuyến đường này để vận chuyển dầu.

Trong bài phát biểu tối 1/4, ông Trump khẳng định khi xung đột kết thúc, việc vận tải qua Hormuz sẽ được khôi phục hoàn toàn, đồng thời lưu ý rằng Tehran cũng có lợi ích trong việc bán dầu.

Trong bối cảnh này, Anh sẽ chủ trì một hội nghị thượng đỉnh trực tuyến hôm nay với sự tham gia của đại diện 35 quốc gia để bàn các giải pháp ngoại giao và chính trị nhằm mở lại tuyến đường thủy chiến lược.

Thủ tướng Anh Keir Starmer cho biết các nhà hoạch định quân sự cũng sẽ được triệu tập để “đánh giá cách phối hợp năng lực và đảm bảo an toàn, dễ tiếp cận cho eo biển sau khi giao tranh kết thúc”, nhưng nhấn mạnh rằng “việc này sẽ không hề dễ dàng”. Một quan chức cho biết, Anh vẫn đang phối hợp với Mỹ và các quốc gia Vùng Vịnh để triển khai sáng kiến này.