Bàn cờ địa chính trị thế giới đang đứng trước một thời khắc vô cùng ngột ngạt và kịch tính khi các bên liên quan đồng loạt phát đi tín hiệu về một thỏa thuận hòa bình mang tính lịch sử.

Ngày 13/6, trên nền tảng mạng xã hội Truth Social, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã khiến dư luận quốc tế chấn động khi tuyên bố Mỹ sẽ chính thức ký kết thỏa thuận chấm dứt chiến sự với Iran vào ngày 14/6. Ông chủ Nhà Trắng khẳng định: "Thỏa thuận theo kế hoạch sẽ được ký vào ngày mai và eo biển Hormuz sẽ mở cửa cho tất cả các bên ngay sau đó".

Ông Trump: 'Mỹ phải thận trọng với Trung Quốc' - Ảnh 1.
Tổng thống Mỹ Donald Trump. Ảnh: Reuters.

Sự lạc quan này ngay lập tức nhận được sự đồng thuận từ quốc gia trung gian. Cùng ngày 13/6, Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif lên tiếng xác nhận rằng Washington và Tehran "đang cận kề thỏa thuận hơn bao giờ hết", đồng thời tiết lộ các bên nhiều khả năng sẽ đặt bút hoàn tất những điều khoản cuối cùng "trong vòng 24 giờ".

"Pakistan đang chuẩn bị cho lễ ký thỏa thuận hòa bình bằng hình thức điện tử, tiếp theo là các cuộc đàm phán cấp kỹ thuật vào tuần tới", Thủ tướng Sharif cho biết thêm. Bộ Ngoại giao Pakistan cũng đưa ra thông báo chính thức về việc lễ ký kết được dự kiến tổ chức vào ngày 14/6.

Bước đột phá từ các bên trung gian và sự thận trọng tại Tehran

Mặc dù làn sóng lạc quan đang lan tỏa mạnh mẽ từ phía Mỹ và Pakistan, Tehran lại chọn cách tiếp cận thận trọng và kín kẽ hơn để bảo toàn vị thế. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran, ông Esmaeil Baqaei, đã lên tiếng lưu ý công chúng không nên đưa ra các suy đoán quá sớm về mốc thời gian cụ thể.

"Thời điểm ký bản ghi nhớ chưa được xác định, nhưng sẽ không phải ngày 14/6. Không loại trừ khả năng điều này sẽ diễn ra trong những ngày tới. Tuy nhiên, do bên kia còn do dự, chúng tôi phải thận trọng khi đưa ra bình luận về tiến trình", ông Baqaei thẳng thắn nhận định.

Sự xoay chuyển cục diện này được cho là thành quả từ những nỗ lực ngoại giao con thoi bền bỉ bất chấp tiếng súng. Theo các nguồn tin truyền thông Trung Đông, các quan chức ngoại giao Qatar đã có chuyến bay khẩn cấp tới Iran trong hai ngày 10 và 11/6 nhằm tháo gỡ các nút thắt bất đồng then chốt giữa Mỹ và Iran, gạt qua một bên những đòn tập kích quân sự qua lại đầy khốc liệt giữa hai nước trước đó.

Các cuộc thương lượng trực tiếp tại Tehran được mô tả là đã đạt được "những bước đột phá thực sự". Phái đoàn Qatar sau đó đã chuyển giao cho phía Mỹ "lời chấp thuận" từ chính giới Iran đối với bản dự thảo thỏa thuận chấm dứt chiến sự mới nhất.

Ba nút thắt kinh điển được tháo gỡ và cuộc chiến truyền thông giữ vị thế

Dẫn nguồn tin độc quyền từ tờ Axios, ba bất đồng mang tính cốt lõi vốn đóng băng quan hệ giữa hai cường quốc từ lâu nay đã chính thức tìm được lời giải. Các bên đã đạt được đồng thuận về ba nội dung lớn bao gồm: cơ chế giải ngân các nguồn tài sản hiện đang bị phong tỏa của Iran, phương án chi tiết để mở cửa trở lại tuyến hàng hải huyết mạch eo biển Hormuz trong thời gian hai bên thực thi lệnh ngừng bắn kéo dài 60 ngày, và cuối cùng là cách thức thiết lập các cuộc đàm phán về chương trình hạt nhân của Iran ngay trong giai đoạn ngừng bắn này.

Tuy nhiên, dù các điều khoản cốt lõi đã có sự thống nhất, cả Mỹ và Iran vẫn liên tục tung ra những thông báo có phần mâu thuẫn và trái ngược nhau trên truyền thông. Động thái này được giới quan sát đánh giá là chiến thuật nhằm thể hiện bản thân là bên nắm giữ lợi thế tối ưu trên bàn đàm phán.

Về phía Iran, Ngoại trưởng Abbas Araghchi ngày 12/6 tuyên bố dự thảo thỏa thuận hiện tại có chứa điều khoản buộc Mỹ phải dỡ bỏ hoàn toàn lệnh phong tỏa đường biển đối với Iran. "Việc quản lý eo biển Hormuz sẽ không còn như trước nữa", ông Araghchi khẳng định, đồng thời nhấn mạnh tuyến hàng hải này vẫn là một trong những "công cụ răn đe chủ chốt" cấu thành nên sức mạnh của Iran.

Ở chiều ngược lại, phía Mỹ lập tức đưa ra một kịch bản khắt khe hơn. Ngày 13/6, một quan chức giấu tên của chính quyền Mỹ tuyên bố Iran sẽ bắt buộc phải thực hiện mở cửa eo biển Hormuz hoàn toàn và tuyệt đối không được phép thu bất kỳ khoản phí nào. "Khi họ thực hiện điều đó, chúng tôi sẽ dỡ bỏ lệnh phong tỏa. Bước tiếp theo sẽ là rà phá thủy lôi trên eo biển và các nước G7 có thể tham gia nỗ lực này", vị quan chức Mỹ khẳng định, đồng thời nhấn mạnh hai bước đi chiến lược này sẽ được quân đội các bên triển khai song song nhằm đảm bảo không có sự chậm trễ nào xảy ra.