Gia đình 3 người mắc căn bệnh ít ai nghĩ đến

Phát hiện một chấm nhỏ bằng đầu ngón tay ở vùng thắt lưng cách đây ít năm, anh V.A.D, sinh năm 2004, ở Cao Bằng, nghĩ không đau, không ngứa nên không đi kiểm tra. Đến khi chấm nhỏ này dần lan ra bằng lòng bàn tay, đổi màu sáng hơn so với vùng khác trên cơ thể, anh mới đến bệnh viện khám.

Bác sĩ chẩn đoán anh bị viêm da tiếp xúc do tác động của chất liệu thắt lưng da, tuy nhiên anh uống và bôi thuốc nhiều ngày không đỡ. 

Cũng có những đám bất thường trên vùng da cánh tay nhưng bố anh D. là ông P. (54 tuổi) tổn thương nặng và nhiều hơn. Ba năm trước, khuỷu tay ông có đám đổi màu sáng, cảm giác tê bì khi chạm vào. Vùng tổn thương lan nhanh, tạo thành nhiều đốm đỏ loang lổ. Chân trái ông có nhiều vùng màu đỏ sậm, thâm tím.

Tình cờ trong đợt khám của bác sĩ Bệnh viện Da liễu Trung ương tại địa phương trong tháng 7, bố con anh D. cùng nhận chẩn đoán mắc bệnh phong. Họ chuyển về Hà Nội điều trị. Khai thác dịch tễ được biết vợ ông P. cũng mắc phong, đã qua đời vài năm trước vì một bệnh lý khác.

Trao đổi với VietNamNet ngày 31/7, Tiến sĩ, bác sĩ Nguyễn Hồng Sơn, Trưởng khoa Phẫu thuật tạo hình thẩm mỹ và Phục hồi chức năng (Bệnh viện Da liễu Trung ương) khẳng định, phong là bệnh lây nhiễm, không phải di truyền.  

Do yếu tố dịch tễ (vợ bị phong), các bác sĩ nhận định trực khuẩn phong tồn tại trong cơ thể hai bệnh nhân trên đây có thể từ 1-3 năm nay, nhưng có trường hợp thời gian ủ bệnh kéo dài đến 20 năm.

"Cùng mắc phong nhưng hai bố con anh C. thuộc 2 thể bệnh khác nhau, người bố thể bệnh có nhiều tổn thương, nhiều khuẩn nên bác sĩ quyết định đa hóa trị liệu cho bệnh nhân trong 12 tháng, còn con trai điều trị trong 6 tháng", bác sĩ Sơn cho hay.

Bố con anh C. có hoàn cảnh khó khăn tại vùng núi Cao Bằng, người cha nói không thạo tiếng phổ thông. Trước hoàn cảnh đặc biệt của hai bệnh nhân, Bệnh viện Da liễu Trung ương đã miễn viện phí, tiền ăn và hỗ trợ quà động viên trong quá trình điều trị.

Phát hiện không ít người ở đô thị mắc bệnh phong

Thạc sĩ, bác sĩ Lê Thị Mai, Trưởng phòng Chỉ đạo tuyến, Bệnh viện Da liễu Trung ương, cho biết so với cách đây 10 năm, ca mắc phong mới phát hiện mỗi năm ở Việt Nam liên tục giảm mạnh, trung bình mỗi năm chưa tới 100 ca, riêng năm 2024 có hơn 45 trường hợp.

"Tuy nhiên, các ca bệnh mới phức tạp hơn, phần lớn thuộc thể nhiều khuẩn, biểu hiện lâm sàng không điển hình. Nhiều ca bệnh không được chẩn đoán kịp thời dẫn tới số ca tàn tật độ 2 trên bệnh nhân phong mới phát hiện gia tăng", bác sĩ Mai cho biết.

Đặc biệt, bệnh nhân phong không chỉ phát hiện ở vùng sâu, vùng xa khó khăn, mà ở các vùng thành thị, bác sĩ phát hiện không ít ca. Gần nhất là nữ bệnh nhân 60 tuổi ở Hoàng Mai, Hà Nội, không tìm thấy nguồn lây hay yếu tố dịch tễ.

"Bệnh nhân không có biểu hiện điển hình, đi khám nhiều bệnh viện đều không phát hiện ra mắc phong. Khi điều trị triệu chứng mãi không đỡ, bà đến Bệnh viện Da liễu Trung ương mới biết", bác sĩ Sơn chia sẻ bệnh nhân đang điều trị ngoại trú.

Khẳng định phong là bệnh khó lây, nhưng bác sĩ Sơn cho biết những người thân, tiếp xúc với bệnh nhân ít nhất 20 giờ, liên tục trong 3 tháng được xem là đối tượng nguy cơ cao, có phác đồ theo dõi.

Bác sĩ Sơn cho biết dấu hiệu điển hình của bệnh phong là tổn thương bất thường trên da, đám da đổi màu, bạc màu, kèm theo hiện tượng giảm cảm giác. Tuy nhiên, nhiều bệnh nhân không có triệu chứng như trường hợp ở Hà Nội trên đây.

Điều này khiến bệnh nhân điều trị "vòng quanh", từ viêm da tiếp xúc, lupus ban đỏ, các bệnh viêm cơ xương khớp..., uống nhiều thuốc corticoid, thậm chí phải cắt cụt đầu ngón chân tay do hoại tử, cuối cùng mới phát hiện ra phong.

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) xếp phong vào nhóm "những bệnh bị lãng quên". Sự lãng quên này bao gồm cả việc chính các bác sĩ ngoài ngành da liễu không được đào tạo, tự quên kiến thức, dấu hiệu triệu chứng của bệnh dẫn đến bỏ sót, chẩn đoán nhầm. Một phần bởi trong thời gian dài, bệnh phong được khống chế tốt.

Hiện Bệnh viện Da liễu Trung ương triển khai nhiều đợt khám, phát hiện bệnh phong mới tại các địa phương. Toàn bộ thuốc điều trị phong được cấp miễn phí cho bệnh nhân. Tuy nhiên, theo bác sĩ Sơn, chương trình chống phong đang đối mặt với thách thức về nguồn lực. Các đợt khám sàng lọc toàn dân khó triển khai đồng bộ như trước, dẫn tới việc một số ca bệnh không được phát hiện, điều trị kịp thời.