Thường trực Chính phủ vừa có chỉ đạo khẩn, yêu cầu Bộ Xây dựng phải hoàn tất lựa chọn tư vấn và trình báo cáo nghiên cứu khả thi dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam ngay trong nửa đầu tháng 1. Động thái này diễn ra trong bối cảnh quá trình đánh giá dự án đang bộc lộ một số lúng túng cần chấn chỉnh.

Yêu cầu khắc phục sự lúng túng trong đánh giá rủi ro

Theo thông báo kết luận ngày 4/1 của Văn phòng Chính phủ, công tác chuẩn bị cho "siêu dự án" đường sắt tốc độ cao đang gặp một số vấn đề. Cụ thể, quá trình đánh giá tác động và rủi ro được nhận định là còn lúng túng, chưa đầy đủ, thiếu tính khách quan và khoa học. Đặc biệt, cơ chế hài hòa lợi ích cũng như việc chia sẻ rủi ro giữa Nhà nước và nhà đầu tư vẫn chưa được làm rõ.

Trước thực trạng này, Thường trực Chính phủ yêu cầu Bộ Xây dựng phải thiết kế ngay hệ tiêu chí và quy trình lựa chọn phương thức đầu tư sao cho hiệu quả và tối ưu nhất, đảm bảo lợi ích quốc gia và người dân, đồng thời ngăn chặn tiêu cực, tham nhũng.

Trong trường hợp cần thiết, Bộ Xây dựng cần đề xuất các cơ chế, chính sách đặc thù phù hợp cho từng hình thức (đầu tư công, đối tác công tư hoặc đầu tư kinh doanh) dựa trên sự đánh giá tác động kỹ lưỡng.

05-1767572655-duong-sat-toc-do-cao-67-ty-usd-chinh-phu-ra-han-chot-trinh-bao-cao-kha-thi-truoc-151.jpg
Ảnh minh họa.

Gấp rút chọn tư vấn quốc tế và chốt phương án công nghệ

Về tiến độ, Bộ Xây dựng được giao nhiệm vụ chỉ đạo Ban Quản lý dự án Đường sắt chậm nhất trong tháng 1/2026 phải hoàn thành việc lựa chọn tư vấn quốc tế để lập báo cáo nghiên cứu khả thi. Đáng chú ý, báo cáo này phải được trình lên Thủ tướng trước ngày 15/1.

Bên cạnh đó, Bộ cũng chịu trách nhiệm xác định chính xác hướng tuyến, mốc giới và trích lục địa chính. Đây là bước quan trọng để xây dựng phương án bồi thường đúng quy định, tránh tình trạng thất thoát và lãng phí nguồn lực.

Liên quan đến yếu tố kỹ thuật, Thường trực Chính phủ giao Bộ Xây dựng phối hợp cùng Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Ngoại giao và các chuyên gia để rà soát các tiêu chuẩn trong nước và quốc tế. Mục tiêu là lựa chọn công nghệ phù hợp nhất cho dự án, cân nhắc giữa ba phương án: chạy trên ray, chạy bằng từ trường hoặc công nghệ trong ống từ trường.

Các địa phương có tuyến đường đi qua cũng được yêu cầu sớm báo cáo chính xác nhu cầu vốn về Bộ Xây dựng và Bộ Tài chính để phục vụ công tác điều phối.

Biến động nhà đầu tư trước giờ G

Dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam có quy mô khổng lồ với tổng vốn đầu tư sơ bộ khoảng 1,7 triệu tỷ đồng (tương đương 67 tỷ USD). Tuyến đường dài 1.541 km, khởi đầu từ ga Ngọc Hồi (Hà Nội) và kết thúc tại ga Thủ Thiêm (TP.HCM), đi qua địa phận 20 tỉnh, thành phố. Dự án dự kiến khởi công vào tháng 12/2026 và hoàn thành năm 2035, với cơ chế cho phép khu vực tư nhân tham gia đầu tư.

Về bức tranh nhà đầu tư, tháng 5/2025, VinSpeed (thuộc Vingroup) từng gây chú ý khi đề xuất tham gia dự án với phương án tự thu xếp 20% vốn, phần còn lại vay Nhà nước lãi suất 0% trong 35 năm. Tuy nhiên, đến cuối tháng 12/2025, doanh nghiệp này đã rút đề xuất để dồn lực cho các dự án hạ tầng khác.

Mặc dù VinSpeed rút lui, sức hút của dự án vẫn rất lớn khi một số doanh nghiệp trong nước khác như Thaco và Vận tải Đường sắt Việt Nam đã bày tỏ sự quan tâm và mong muốn tham gia vào công trình trọng điểm quốc gia này.