Nhật Bản chi hàng chục tỷ USD cứu đồng yên, vì sao hiệu quả nhanh chóng bốc hơi?

Đồng yên tiếp tục chịu sức ép dù Nhật Bản đã nhiều lần can thiệp thị trường ngoại hối để hỗ trợ đồng nội tệ. Đợt can thiệp phối hợp hiếm hoi giữa Tokyo và Washington cuối tháng 7 từng giúp đồng yên tăng mạnh, nhưng hiệu quả không duy trì lâu, đặt ra câu hỏi về khả năng của các biện pháp can thiệp trong việc đảo ngược xu hướng suy yếu kéo dài của đồng tiền Nhật Bản.

Ngày 30/7, đồng yên tăng mạnh so với USD trong bối cảnh thị trường xuất hiện những dấu hiệu cho thấy Nhật Bản can thiệp để ngăn đồng nội tệ tiếp tục giảm giá. Đến ngày 31/7, Reuters dẫn nguồn tin thị trường cho biết Tokyo tiếp tục thực hiện giao dịch mua yên, bán USD. Dữ liệu từ Ngân hàng Trung ương Nhật Bản sau đó cho thấy quy mô giao dịch trong đợt can thiệp mới nhất có thể lên tới 58,97 tỷ USD, thuộc nhóm những đợt can thiệp lớn nhất của Nhật Bản nhằm hỗ trợ đồng yên. 

Nhật Bản và Mỹ sau đó xác nhận đã phối hợp can thiệp để mua yên. Động thái này diễn ra sau khi đồng tiền Nhật Bản có thời điểm giảm xuống gần 164 yên đổi 1 USD, mức thấp nhất trong khoảng 40 năm. Sau can thiệp, đồng yên tăng lên khoảng 155,23 yên/USD, nhưng đà phục hồi nhanh chóng thu hẹp. Đến ngày 7/8, đồng tiền này đã suy yếu về khoảng 158,37 yên/USD, mất gần một nửa mức tăng đạt được sau cuộc can thiệp. 

Vì sao đồng yên vẫn chịu sức ép?

Một trong những nguyên nhân quan trọng là chênh lệch lãi suất giữa Nhật Bản và các nền kinh tế lớn, đặc biệt là Mỹ. Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) đã từng bước rút khỏi chính sách tiền tệ siêu nới lỏng và nâng lãi suất chính sách lên khoảng 1% trong tháng 6/2026. Tuy nhiên, mặt bằng lãi suất của Nhật Bản vẫn thấp so với nhiều nền kinh tế lớn, khiến tài sản định giá bằng USD tiếp tục có sức hấp dẫn tương đối cao. 

Chênh lệch lãi suất cũng liên quan đến hoạt động carry trade, trong đó nhà đầu tư vay đồng tiền có chi phí thấp rồi chuyển vốn sang các tài sản có lợi suất cao hơn. Khi hoạt động này diễn ra mạnh, nhu cầu bán yên để mua ngoại tệ có thể tạo thêm sức ép lên đồng nội tệ. Vì vậy, việc BOJ nâng lãi suất có thể hỗ trợ đồng yên, nhưng hiệu quả còn phụ thuộc vào diễn biến chính sách tiền tệ của các nền kinh tế khác và kỳ vọng của thị trường.

Giá năng lượng cũng là một yếu tố đáng chú ý. Nhật Bản phụ thuộc lớn vào nguồn năng lượng nhập khẩu, vì vậy khi giá dầu và các mặt hàng năng lượng tăng, doanh nghiệp trong nước phải chi nhiều ngoại tệ hơn để thanh toán. Đồng yên suy yếu lại khiến những khoản nhập khẩu này trở nên đắt đỏ hơn khi quy đổi sang nội tệ, tạo thêm sức ép lên chi phí sản xuất và giá hàng hóa.

Đồng yên yếu tác động thế nào đến Nhật Bản?

Đồng yên yếu không hoàn toàn bất lợi cho nền kinh tế Nhật Bản. Các doanh nghiệp xuất khẩu có thể hưởng lợi khi doanh thu từ nước ngoài được quy đổi sang yên với tỷ giá cao hơn. Hàng hóa Nhật Bản cũng có thể trở nên cạnh tranh hơn về giá tại thị trường quốc tế, trong khi doanh thu ở nước ngoài khi quy đổi về nội tệ có thể tăng.

Tuy nhiên, lợi ích này đi kèm sức ép lớn đối với các doanh nghiệp và hộ gia đình phụ thuộc vào hàng hóa nhập khẩu. Nhật Bản phải nhập khẩu nhiều năng lượng, nguyên liệu và hàng hóa tiêu dùng. Khi đồng yên giảm giá, doanh nghiệp phải bỏ ra nhiều yên hơn để mua cùng một lượng hàng hóa tính bằng USD. Một phần chi phí tăng thêm có thể được chuyển sang giá bán, khiến người tiêu dùng phải trả nhiều tiền hơn cho hàng hóa và dịch vụ.

Đây là vấn đề đặc biệt đáng chú ý trong bối cảnh lạm phát vẫn là một trong những yếu tố quan trọng trong các quyết định chính sách của BOJ. Đồng yên yếu và giá năng lượng tăng có thể làm chi phí nhập khẩu tăng, trong khi doanh nghiệp ngày càng có xu hướng chuyển chi phí đầu vào sang người tiêu dùng. Điều này khiến nhà chức trách phải cân nhắc giữa việc hỗ trợ tăng trưởng, kiểm soát lạm phát và ổn định tỷ giá.

Vì sao Mỹ cũng quan tâm đến đồng yên?

Đồng yên yếu không chỉ là vấn đề của Nhật Bản. Mỹ từ lâu đã quan tâm đến tỷ giá USD/yên vì đồng tiền Nhật Bản yếu có thể tạo lợi thế cho các nhà xuất khẩu nước này. Vấn đề tỷ giá vì thế thường xuất hiện trong các cuộc thảo luận thương mại giữa hai nền kinh tế.

Một yếu tố khác khiến Washington chú ý là lượng trái phiếu Kho bạc Mỹ mà Nhật Bản nắm giữ. Nếu Tokyo cần huy động USD để can thiệp tỷ giá và bán một phần tài sản bằng USD, nguồn cung trái phiếu trên thị trường có thể tăng. Điều này về lý thuyết có thể gây sức ép lên giá trái phiếu và đẩy lợi suất tăng, qua đó ảnh hưởng đến chi phí vay của Mỹ.

Trong đợt can thiệp cuối tháng 7, Mỹ đã phối hợp với Nhật Bản để hỗ trợ đồng yên. Reuters cho biết Washington cũng ủng hộ việc Nhật Bản sử dụng cơ chế FIMA của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed), cho phép các ngân hàng trung ương tiếp cận USD bằng cách thế chấp trái phiếu Kho bạc thay vì phải bán trực tiếp các tài sản này trên thị trường. 

Nhật Bản có thể làm gì để hỗ trợ đồng yên?

Can thiệp trực tiếp trên thị trường ngoại hối là công cụ rõ ràng nhất. Khi đồng yên giảm quá nhanh, Bộ Tài chính Nhật Bản có thể chỉ đạo mua yên và bán USD, qua đó tạo thêm nhu cầu đối với đồng nội tệ. Nguồn USD phục vụ hoạt động này chủ yếu đến từ dự trữ ngoại hối của Nhật Bản.

Nhật Bản có nguồn dự trữ ngoại hối lớn, nhưng việc sở hữu nguồn lực tài chính đáng kể không đồng nghĩa nước này có thể duy trì can thiệp liên tục. Can thiệp có thể tạo ra tác động tức thời bởi thị trường phản ứng với sự tham gia trực tiếp của nhà chức trách. Tuy nhiên, nếu các yếu tố khiến đồng yên suy yếu không thay đổi, hiệu ứng ban đầu có thể nhanh chóng giảm dần.

Đợt can thiệp cuối tháng 7 là một ví dụ. Đồng yên tăng mạnh từ vùng gần 164 yên/USD lên khoảng 155,23 yên/USD, nhưng sau đó lại suy yếu. Reuters ngày 13/8 cho biết đồng tiền này đang gặp khó khăn trong việc duy trì mức tăng sau can thiệp, trong khi thị trường ngày càng đặt cược vào khả năng BOJ nâng lãi suất trong thời gian tới. 

BOJ đứng trước sức ép tăng lãi suất

Diễn biến của đồng yên đang khiến chính sách lãi suất trở thành tâm điểm chú ý. Về lý thuyết, việc BOJ tiếp tục nâng lãi suất có thể thu hẹp chênh lệch với các nền kinh tế lớn khác, qua đó làm tài sản bằng yên trở nên hấp dẫn hơn và giảm động lực chuyển vốn ra nước ngoài.

Theo Reuters, thị trường hiện đặt cược khoảng 76% khả năng BOJ tăng lãi suất vào tháng 9, tăng mạnh so với mức 24% vào ngày 30/7. Tại cuộc họp tháng 7, một số thành viên BOJ cũng đã đề cập khả năng cần đẩy nhanh tốc độ tăng lãi suất trong bối cảnh áp lực giá vẫn hiện hữu. 

Tuy nhiên, tăng lãi suất cũng có những tác động khác đối với nền kinh tế. Chi phí vay cao hơn có thể gây sức ép lên doanh nghiệp và hộ gia đình, đồng thời làm tăng chi phí tài chính của Chính phủ Nhật Bản. Vì vậy, BOJ phải cân nhắc nhiều yếu tố cùng lúc thay vì chỉ tập trung vào tỷ giá.

Bài toán chưa có lời giải đơn giản

Nhật Bản hiện vẫn có nhiều công cụ để hạn chế đà suy yếu của đồng yên, từ phát tín hiệu cảnh báo giới đầu cơ, can thiệp trực tiếp trên thị trường ngoại hối đến điều chỉnh chính sách tiền tệ. Mỹ cũng đã thể hiện sự sẵn sàng phối hợp với Tokyo trong những trường hợp nhất định.

Tuy nhiên, diễn biến sau đợt can thiệp cuối tháng 7 cho thấy việc tạo ra một cú tăng mạnh cho đồng yên và duy trì mức tăng đó là hai vấn đề khác nhau. Đồng tiền này từng tăng gần 9 yên so với USD sau các động thái hỗ trợ, nhưng đã nhanh chóng mất một phần đáng kể mức tăng khi những yếu tố chi phối thị trường vẫn chưa thay đổi.

Vì vậy, giới đầu tư hiện không chỉ theo dõi khả năng Nhật Bản tiếp tục can thiệp mà còn đặc biệt chú ý đến các quyết định của BOJ. Nếu khoảng cách lãi suất tiếp tục được thu hẹp và kỳ vọng chính sách thay đổi, đồng yên có thể nhận thêm hỗ trợ. Ngược lại, nếu các yếu tố gây sức ép vẫn kéo dài, những đợt can thiệp riêng lẻ có thể tiếp tục tạo ra các nhịp phục hồi ngắn hạn nhưng khó duy trì lâu.