Cuộc chạy đua ADN sau trận lũ kinh hoàng ở Nepal: Hàng nghìn gia đình chờ kết quả nhận dạng

Tại một phòng xét nghiệm nhỏ ở Khumaltar, Lalitpur, những ngày này tiếng máy móc gần như không ngừng hoạt động. Nơi từng xử lý vài trăm trường hợp ADN mỗi năm nay trở thành tâm điểm của chiến dịch nhận dạng nạn nhân quy mô lớn sau thảm họa.

Trận lũ xảy ra ngày 26/8 dọc các sông Bhotekoshi và Trishuli sau một vụ sạt lở tuyết đá, tàn phá nhiều ngôi làng ở miền Bắc Nepal. Hơn 1.400 thi thể đã được tìm thấy, trong khi 6.150 người vẫn được báo cáo mất tích.

Trong số những người mất tích có ít nhất 589 người nước ngoài đến từ 30 quốc gia. Danh sách gồm 189 công dân Ấn Độ, 65 người Mỹ, 55 người Malaysia, 54 người Ukraine, 37 người Trung Quốc, 33 người Australia, 33 người Latvia, 32 người Anh, 30 người Canada cùng nhiều quốc tịch khác.

Sau khoảng 3 tuần tập trung cứu hộ, Nepal chuyển sang một nhiệm vụ khó khăn khác: xác định danh tính những nạn nhân chưa rõ danh tính.

ADN trở thành chìa khóa nhận dạng

Thi thể sau thời gian ngâm trong nước lũ bị phân hủy và biến dạng khiến việc nhận dạng bằng mắt thường gặp nhiều khó khăn. Chính phủ Nepal vì thế áp dụng quy trình quốc tế về nhận dạng nạn nhân thảm họa.

Theo quy trình này, thi thể hoặc các phần thi thể được lấy mẫu ADN trước khi tạm thời chôn cất tại những khu mộ có đánh dấu. Khi xác định được danh tính, thi thể có thể được bàn giao cho gia đình theo nguyện vọng.

ADN hiện là phương pháp chủ yếu để nhận dạng khoảng 1.400 thi thể và phần thi thể, trong đó khoảng 500 trường hợp chỉ còn các bộ phận cơ thể.

Từ ngày 9/9, cảnh sát Nepal bắt đầu thu thập mẫu ADN của thân nhân những người mất tích trong nước. Nhiều quốc gia cũng cung cấp kết quả phân tích ADN từ thân nhân các công dân mất tích cho nhà chức trách Nepal.

“Vì Nepal là nơi xảy ra thảm họa, theo quy trình quốc tế, Nepal phải là bên thực hiện việc đối chiếu ADN của những người nước ngoài mất tích”, ông Eugene Wang, chỉ huy đội nhận dạng nạn nhân thảm họa của Cảnh sát Singapore tại Nepal, nói với The Straits Times.

Tính đến ngày 13/9, 1.230 thi thể đã được chôn cất sau khi lấy mẫu ADN. Tổng cộng 3.132 mẫu được thu thập, gồm 1.286 mẫu từ người đã tử vong và 1.846 mẫu từ thân nhân của những người mất tích.

Các mẫu hiện được phân tích và đối chiếu tại Phòng thí nghiệm Khoa học Pháp y Quốc gia (NFSL) và Phòng thí nghiệm Khoa học Pháp y Trung ương của Cảnh sát Nepal.

Khối lượng mẫu vượt xa năng lực thông thường

Trước thảm họa, hai phòng xét nghiệm này chưa từng phân tích quá 1.500 mẫu ADN trong một năm. Phần lớn công việc của NFSL trước đây liên quan đến xác định quan hệ cha mẹ, các trường hợp nhập cư và một số vụ án hình sự.

Lần này, khoảng 1.400 mẫu từ các nạn nhân lũ được đưa vào quy trình, bao gồm cả thi thể nguyên vẹn và những phần cơ thể còn lại.

Khi điều kiện cho phép, dấu vân tay cũng được thu thập. ADN chủ yếu được lấy từ xương hoặc răng bởi những bộ phận này có khả năng bảo tồn tốt hơn máu và mô mềm sau khi nạn nhân tử vong và phân hủy.

Tuy nhiên, xử lý xương và răng đòi hỏi nhiều thời gian và chuyên môn. Một quy trình có thể kéo dài tới 4 ngày, trong khi mẫu máu lấy từ thân nhân có thể được xử lý chỉ trong vài giờ.

Xương và răng trước tiên được nghiền thành bột, sau đó ngâm trong hóa chất chuyên dụng trong 72 giờ trước khi tiếp tục xử lý. Với những mẫu bị phân hủy hoặc bảo quản không đúng cách, việc xét nghiệm có thể phải thực hiện lại.

“Đây là một khối lượng công việc rất lớn đối với chúng tôi”, ông Nirajan Thapa, trưởng bộ phận tại NFSL, nói.

NFSL có ngân sách hoạt động hằng năm khoảng 90 triệu rupee Nepal, tương đương 750.000 SGD. Thiết bị phân tích ADN gần nhất mà phòng xét nghiệm này mua có thể đã được đưa vào sử dụng từ năm 2014.

Những kỹ thuật viên từng xử lý khoảng 100 mẫu xương nay phải đối mặt với khối lượng lớn gấp ít nhất 14 lần. Khoảng 12 chuyên gia pháp y Nepal đang làm việc cả cuối tuần và ngày nghỉ.

NFSL hiện xử lý khoảng 60 mẫu mỗi ngày. Phòng xét nghiệm pháp y của cảnh sát Nepal có công suất khoảng 400 xét nghiệm ADN mỗi năm nhưng hiện xử lý 25-30 mẫu mỗi ngày.

Nhiều quốc gia vào cuộc hỗ trợ

Theo ông Thapa, nếu không có sự hỗ trợ về thiết bị và nhân lực từ các nước khác, năng lực hiện tại của Nepal khó đáp ứng khối lượng công việc.

Ấn Độ, Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản và Singapore đều cử chuyên gia, thiết bị hoặc bộ xét nghiệm tới Nepal. Đây cũng là những quốc gia có công dân nằm trong danh sách mất tích.

Singapore cử hai chuyên gia thuộc Bộ phận Y học Pháp y của Cơ quan Khoa học Y tế cùng lực lượng cảnh sát tới Nepal. Bác sĩ pháp y Benjamin Kuek và chuyên viên kỹ thuật pháp y Camy Tay tham gia khám nghiệm tử thi tại nhà xác Bệnh viện Giảng dạy Đại học Tribhuvan ở Kathmandu.

Các chuyên gia này lấy mẫu răng, xương và ghi nhận những đặc điểm nhận dạng để đối chiếu với thông tin do thân nhân cung cấp cũng như hồ sơ ADN.

Cảnh sát Singapore cũng thu thập mẫu ADN của thân nhân 9 công dân nước này mất tích và chuyển cho nhà chức trách Nepal để phục vụ đối chiếu.

Ngày 29/8, Ấn Độ cử đoàn 19 thành viên, gồm 6 đội pháp y, cùng thiết bị phòng xét nghiệm, bộ kit ADN và hóa chất hỗ trợ công tác xét nghiệm.

Các chuyên gia pháp y Hàn Quốc mang theo hệ thống Rapid DNA, những thiết bị tự động có khả năng tạo hồ sơ ADN trong khoảng 90 phút và chỉ cần vài phút thao tác trực tiếp của kỹ thuật viên.

Trung Quốc và Nhật Bản cũng cử các đội pháp y tới Nepal hỗ trợ phân tích mẫu.

Ngày 15/9, Mỹ phê duyệt thêm 1 triệu USD nhằm tăng cường năng lực phân tích pháp y của Nepal.

Trước đó một năm, Đại sứ quán Mỹ từng trao tặng Cảnh sát Nepal phần mềm Combined DNA Index System cho phòng xét nghiệm pháp y trung ương nhằm hỗ trợ công tác phòng chống tội phạm. Gần một năm sau, phần mềm này có thể được sử dụng để đối chiếu hàng nghìn hồ sơ ADN liên quan đến các nạn nhân trận lũ.

Theo người phát ngôn Cảnh sát Trung ương Nepal Abi Narayan Kafle, ADN của người đã tử vong và thân nhân được trích xuất rồi nhập vào phần mềm để tiến hành đối chiếu.

Hàng nghìn mẫu ADN vẫn còn thiếu

Những người làm công tác pháp y Nepal hiểu rõ quy mô của nhiệm vụ phía trước. Ông Thapa cho biết mục tiêu là tìm kiếm tất cả người mất tích và xác định danh tính từng nạn nhân bằng phương pháp khoa học, dù chưa thể biết chính xác công việc sẽ hoàn thành đến mức nào.

“Nếu có 5.000 người mất tích, cần 20.000-25.000 mẫu, bởi thi thể đã bị phân mảnh do sức mạnh của dòng lũ. Nhưng chúng tôi mới chỉ có 1.400 mẫu”, ông Thapa nói.

Một số nạn nhân có thể vẫn nằm sâu dưới lớp bùn đất và không bao giờ được tìm thấy. Trong những trường hợp khác, phần xương của họ có thể chỉ xuất hiện sau nhiều năm.

Trong khi đó, thời gian Chính phủ Nepal có thể duy trì hoạt động nhận dạng nạn nhân với cường độ hiện tại vẫn chưa rõ. Nguồn lực và mức độ ưu tiên dành cho nhiệm vụ sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng các phòng xét nghiệm tiếp tục vận hành với khối lượng lớn.

Các chuyên gia pháp y vẫn tận dụng tối đa khoảng thời gian có sự hỗ trợ của các đội quốc tế.

“Nếu chúng tôi có thể xử lý 80-85% số mẫu ADN trong thời gian các đội quốc tế còn ở đây, chúng tôi sẽ có thể tự xử lý phần còn lại”, ông Thapa nói.

Đằng sau mỗi mẫu ADN là một gia đình đang chờ đợi. Với họ, kết quả đối chiếu không chỉ là một thông tin trong phòng xét nghiệm mà có thể trở thành câu trả lời cuối cùng về số phận người thân mất tích sau trận lũ.

QT (SHTT)