Eo biển Hormuz "nghẹt thở": Khi huyết mạch năng lượng trở thành cái bẫy nhân đạo

Eo biển Hormuz, cửa ngõ duy nhất kết nối Vịnh Ba Tư với Ấn Độ Dương và là nơi trung chuyển của hơn 20% lượng dầu mỏ toàn cầu, đang trải qua những ngày tháng đen tối nhất trong lịch sử hàng hải hiện đại. 

Các dữ liệu theo dõi tàu biển mới nhất đã vẽ nên một bức tranh ảm đạm về sự đình trệ gần như tuyệt đối. Trong ngày 21/4, toàn bộ khu vực chiến lược này chỉ ghi nhận duy nhất một tàu chở dầu rời bến dưới lệnh trừng phạt của Liên minh châu Âu, trong khi số lượng tàu đi vào cũng chỉ dừng lại ở con số hai.

Sự tê liệt này không phải là ngẫu nhiên mà là hệ quả trực tiếp từ các biện pháp kiểm soát gắt gao của Iran nhằm đáp trả các cuộc không kích từ phía Mỹ và Israel. Sau hơn 7 tuần xung đột âm ỉ, giao thông hàng hải đã chính thức rơi vào trạng thái đình trệ hoàn toàn kể từ ngày 20/4, sau khi một nỗ lực ngắn ngủi nhằm khôi phục hoạt động giao thương đã thất bại thảm hại.

Khi các bánh lái ngừng quay, một cuộc khủng hoảng nhân đạo âm thầm nhưng tàn khốc bắt đầu lan rộng trên mặt biển. Tổ chức hỗ trợ hàng hải Mission to Seafarers đang phải đối mặt với áp lực cứu trợ khổng lồ khi hàng nghìn thuyền viên bị mắc kẹt trong điều kiện sinh hoạt tồi tệ. 

Ông John Attenborough, Giám đốc khu vực của tổ chức này, cảnh báo rằng nhiều con tàu hiện đã cạn kiệt sạch lương thực và nước ngọt.

Nghịch lý thay, giữa đại dương mênh mông, các thủy thủ lại đang khát cháy cổ vì các nhà máy khử mặn trên tàu không thể vận hành khi động cơ chính ngừng hoạt động. Họ hoàn toàn bị cô lập và chỉ có thể duy trì sự sống dựa vào các nguồn tiếp tế nhỏ giọt từ bên ngoài – một công việc vốn đang trở nên cực kỳ nguy hiểm do rủi ro an ninh thường trực.

Tình trạng này đặc biệt bi đát đối với thủy thủ đoàn trên 14 con tàu vốn đã bị chủ tàu bỏ rơi từ trước khi xung đột nổ ra; họ không lương bổng, không hỗ trợ và hiện đang sống mòn giữa vùng chiến sự.

Bên cạnh sự thiếu hụt về vật chất, áp lực tâm lý cũng đang đẩy những người đi biển đến giới hạn chịu đựng. Việc phải trực canh 24/24 giờ để đề phòng các cuộc tấn công, cộng với việc mất liên lạc với gia đình và sự bất định về hợp đồng lao động đã tạo nên một trạng thái căng thẳng tột độ. 

Ông Damien Chevallier từ Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) nhận định rằng đây là một tiền lệ chưa từng có, và nếu tình trạng này không sớm được cải thiện, ngành vận tải biển toàn cầu sẽ phải đối mặt với làn sóng tháo chạy của nguồn nhân lực trong tương lai.

Giới chuyên gia đã bắt đầu so sánh tình cảnh hiện tại với giai đoạn phong tỏa đen tối nhất của đại dịch COVID-19. Ông Steven Jones, người sáng lập Chỉ số Hạnh phúc Thuyền viên, chỉ ra rằng mọi chỉ số về phúc lợi và quyền lợi lao động đều đang sụt giảm nghiêm trọng. 

Những tiếng kêu cứu từ các con tàu mắc kẹt: "Chúng tôi không thể về nhà và cũng không ai có thể đến đây" đang phản chiếu một thất bại trong việc rút ra bài học từ quá khứ.

Trong bối cảnh hỗn loạn đó, các tổ chức tội phạm đã nhanh chóng tìm thấy cơ hội trục lợi. Công ty phân tích rủi ro MARISKS của Hy Lạp đã đưa ra cảnh báo khẩn cấp về một phương thức lừa đảo tinh vi nhắm vào các chủ tàu. 

Các đối tượng mạo danh cơ quan chức năng Iran để gửi đi các thông điệp hứa hẹn về một "hành lang an toàn" đi xuyên qua eo biển Hormuz, với điều kiện các doanh nghiệp phải thanh toán những khoản phí khổng lồ bằng tiền điện tử như Bitcoin hoặc Tether.

Dù cộng đồng quốc tế đang nỗ lực tìm kiếm giải pháp, nhưng viễn cảnh hồi sinh của eo biển Hormuz vẫn còn rất xa vời. Những thỏa thuận ngừng bắn giữa Mỹ và Iran hiện vẫn cực kỳ mong manh, trong khi các cuộc đàm phán chính thức đang rơi vào thế bế tắc. 

Ngay cả trong kịch bản lạc quan nhất là tiếng súng ngừng vang ngay lập tức, bóng ma của thủy lôi vẫn sẽ là rào cản chí tử đối với mọi hoạt động giao thương.

Giới chức quân sự Mỹ dự báo rằng công tác rà phá thủy lôi để đảm bảo an toàn tuyệt đối cho hành lang này có thể kéo dài tới 6 tháng. Đây là một khoảng thời gian quá dài đối với nền kinh tế thế giới vốn đang khát năng lượng. 

Để ứng phó, Italy đã chuẩn bị sẵn sàng 4 tàu chuyên dụng nhằm gia nhập liên minh quốc tế cho nhiệm vụ dọn dẹp vùng biển này. Tuy nhiên, việc khôi phục niềm tin cho các công ty bảo hiểm và vận tải để họ chấp nhận quay lại lộ trình này có lẽ còn cần nhiều thời gian hơn thế. Trận chiến rà phá thủy lôi và rà phá cả "nỗi sợ hãi" của thị trường sẽ là một hành trình gian nan kéo dài nhiều tháng sau khi xung đột chấm dứt.