"Nút thắt" Hormuz: Vì sao siêu cường Mỹ vẫn loay hoay trước bài toán "dễ đóng, khó mở"?

Căng thẳng tại Trung Đông đang đẩy thị trường năng lượng toàn cầu vào cơn chao đảo dữ dội. Hàng trăm tàu chở dầu hiện đang "chôn chân" tại hai đầu eo biển Hormuz sau động thái phong tỏa quyết liệt từ phía Iran nhằm đáp trả các cuộc tấn công của liên quân Mỹ - Israel. 

Dù Tổng thống Donald Trump đã khẳng định sẽ mở lại tuyến hàng hải này "bằng cách này hay cách khác", thực tế lại cho thấy đây là một nhiệm vụ gian nan hơn mọi kịch bản lạc quan nhất.

Lý do đầu tiên khiến Hormuz trở thành một "pháo đài" tự nhiên nằm ở chính địa hình kỳ vĩ nhưng đầy hiểm hóc của nó. Với chiều rộng nơi hẹp nhất chỉ khoảng 34 km, eo biển này bị kẹp giữa những dãy núi cao chót vót của Iran và Oman. 

Đặc điểm này buộc mọi tàu thuyền phải di chuyển chậm theo những tuyến đường cực kỳ hạn hẹp, biến chúng thành những mục tiêu "phơi mình" trước tầm mắt của bất kỳ bên nào kiểm soát các điểm cao ven bờ.

Lợi dụng ưu thế này, Iran đã triển khai chiến thuật tác chiến bất đối xứng một cách triệt để. Thay vì phô trương sức mạnh bằng những hạm đội lớn dễ bị phát hiện, Tehran cất giấu các vũ khí nhỏ, tên lửa di động và máy bay không người lái (UAV) sâu trong các hang động hoặc đường hầm xuyên vách đá. Các chuyên gia an ninh nhận định rằng, việc phát hiện và tiêu diệt hoàn toàn những hỏa lực ẩn giấu này là nhiệm vụ gần như bất khả thi đối với tình báo và quân đội phương Tây.

Đối với các chiến hạm hiện đại của Mỹ, việc đi qua Hormuz trong bối cảnh xung đột giống như đi trên dây. Khoảng cách quá gần giữa bờ biển và tuyến hàng hải khiến thời gian phản ứng của thủy thủ đoàn bị rút ngắn xuống mức tối thiểu. 

Một khi tên lửa hay UAV được phóng đi từ các vị trí ẩn nấp, lực lượng trên tàu chỉ có vỏn vẹn vài phút để đánh chặn. Thậm chí, ngay cả những tàu khu trục tối tân cũng trở nên dễ bị tổn thương trước các đòn tập kích tầm gần, vốn không phải là kịch bản thiết kế gốc của chúng.

Ngoài tên lửa, mối đe dọa còn đến từ những "sát thủ thầm lặng" như xuồng cao tốc mang thuốc nổ và đặc biệt là thủy lôi. Chuyên gia quốc phòng cảnh báo rằng, nếu Iran thực sự rải thủy lôi, cục diện sẽ thay đổi hoàn toàn. 

Trong khi đó, năng lực rà phá thủy lôi của Mỹ lại đang ở mức đáng báo động khi các tàu quét mìn lớp Avenger đã bị loại bỏ, còn những thiết bị thay thế hiện lại đang ở cách xa vùng Vịnh hàng nghìn dặm.

Washington đang xem xét cũng vấp phải nhiều rào cản hậu cần khổng lồ. Với khoảng 80 tàu dầu đi qua mỗi ngày, việc đảm bảo an toàn cho tất cả là một nỗ lực cực kỳ tốn kém và đòi hỏi lượng lớn tàu khu trục. Việc rút thêm chiến hạm từ các khu vực khác về vùng Vịnh không chỉ mất nhiều tuần mà còn làm suy yếu sự hiện diện của Mỹ trên toàn cầu.

Bên cạnh đó, nỗi lo về việc lính Mỹ bị bắt làm tù binh hoặc hy sinh trong các chiến dịch đổ bộ lên đảo khiến các nhà lãnh đạo phải cân nhắc kỹ lưỡng để tránh một cuộc chiến sa lầy. Kể cả khi có sự can thiệp quân sự mạnh mẽ, niềm tin của các chủ tàu và công ty bảo hiểm cũng khó có thể phục hồi ngay lập tức. Chỉ cần một vụ tập kích thành công, toàn bộ nỗ lực trấn an thị trường sẽ tan thành mây khói.

Trong bối cảnh các đòn tấn công quân sự chưa mang lại kết quả như mong đợi, giới chuyên gia tin rằng sức mạnh cơ bắp là chưa đủ. Chừng nào mối đe dọa từ địa hình và hỏa lực của Iran còn hiện hữu, eo biển Hormuz vẫn sẽ là một "nút thắt" nghẹt thở mà có lẽ chỉ những giải pháp chính trị và ngoại giao mới có thể thực sự nới lỏng.